Wyszukiwarka:
Artykuły > Studia >

„Bank Światowy i jego udział w inwestycjach podejmowanych w Europie Środkowej i Wschodniej”




„Bank Światowy i jego udział w inwestycjach podejmowanych w Europie Środkowej i Wschodniej” Bank Światowy to obecna nazwa Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju. Jest to międzynarodowa instytucja finansowa powołana do wspierania przemian w krajach rozwijających się. O jej powołaniu postanowiono jednocześnie z powołaniem Międzynarodowego Funduszu Walutowego na konferencji w Bretton Woods w lipcu 1944 r. Jako wyspecjalizowana organizacja ONZ istnieje od grudnia następnego roku z siedzibą w Waszyngtonie. Członkami banku mogą być kraje należące jednocześnie do Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Obecnie skupia on 180 państw członkowskich. Bank Światowy jest członkiem pięciu wielostronnych instytucji rozwoju znanych pod wspólną nazwą Grupy Banku światowego. Poza samym Bankiem Grupa obejmuje Międzynarodową Korporację Finansową (IFC), Międzynarodowe Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju (IDK), Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozstrzygania Sporów Inwestycyjnych oraz Wielostronną Agencję Gwarancji Inwestycyjnych (MIGA). Celami banku są: · dążenie do długofalowego wzrostu międzynarodowej wymiany handlowej i do utrzymania równowagi bilansu płatniczego. W tym celu organizacja ma finansować inwestycje zwiększające zasoby produkcyjne krajów członkowskich oraz powodujące wzrost stopy życiowej i poprawę warunków pracy w tych krajach. · Udzielanie krajom rozwijającym się pomocy w zakresie przebudowy ich gospodarek i rozwoju gospodarczego poprzez tworzenie kapitału rzeczowego bezpośrednio w drodze udzielania długoterminowych pożyczek lub bezpośrednio poprzez udzielanie gwarancji na pożyczki · Ułatwianie prywatnych inwestycji zagranicznych oraz udzielanie pożyczek na cele produkcyjne ze środków pochodzących ze źródeł własnych oraz pożyczek · Udzielanie pożyczek lub gwarancji w stosunku do pożyczek międzynarodowych z innych źródeł na finansowanie najbardziej potrzebnych inwestycji · Przeprowadzanie operacji finansowych w taki sposób, aby w krajach otrzymujących pożyczki zostały uwzględnione konsekwencje ekonomiczne inwestycji międzynarodowych · Rozwój przedsiębiorstw lokalnych przez dostarczanie im zagranicznych źródeł finansowania. Struktura Banku światowego obejmuje Radę Gubernatorów, Dyrekcję Banku, Departamenty Funkcjonalne oraz Departamenty Operacyjne. Bank Światowy zajmuje się przede wszystkim finansowaniem projektów z krajów rozwijających się. Dzieje się to poprzez: · bezpośrednie finansowanie · uczestniczenie w pożyczkach zaciągniętych z różnych źródeł, tzw. kofinansowanie · udzielanie gwarancji dla kredytów zaciąganych u innych kredytobiorców · organizowanie pożyczek i sprzedawanie udziałów. Środki na udzielanie pożyczek Bank Światowy czerpie m. in. z emisji obligacji na rynkach kapitałowych krajów wysoko rozwiniętych, z wpłat gotówkowych krajów członkowskich oraz z własnych funduszy rezerwowych zgromadzonych w ciągu całego okresu istnienia i działania. Głównym źródłem finansowania Banku są pożyczki zaciągane na międzynarodowym rynku kapitałowym. Zasady udzielania kredytów przez Bank Światowy: · mają zmienną stopę procentową · kraje najuboższe uzyskują kredyty nieoprocentowane · kredyty są udzielane dla poszczególnych państw oraz grupa państw · najczęściej finansowane są rolnictwo, przemysł i sektor publiczny. Dokładniejsze informacje na temat udzielania pożyczek zawiera poniższa tabela: Pożyczkobiorca - jednostki rządowe- instytucje państwowe lub prywatne- przedsiębiorstwa Przedmiot udzielania pożyczek - ochrona środowiska- reforma systemu energetyki- odbudowa podstawowej infrastruktury- poprawa systemu zabezpieczeń socjalnych- wsparcie dla rozwoju sektora prywatnego- odbudowa stabilizacji makroekonomicznej i wzmocnienie wiarygodności kredytowej Waluta pożyczki USD, DEM, GBP, FRF, CHF, JPY, NLG Okres udzielania pożyczek Max. 17 lat Kwota pożyczki na projekt Do negocjacji Maksymalny udział w finansowaniu całości nakładów inwestycyjnych 70% Minimalny udział środków własnych pożyczkobiorcy Do negocjacji Maksymalna liczba transz pożyczki Do negocjacji Koszt kredytu dla pożyczkobiorcy:· oprocentowanie· w tym zadłużenie przeterminowane· prowizja administracyjna· prowizja od zaangażowania · zmienne (6,98%, w tym marża Banku 0,5%), w zależności od kosztu pozyskania kapitału, który jest niższy niż w bankach komercyjnych i ustala się w okresach półrocznych – przeznaczone jest tylko dla kredytów konsorcjalnych· zmienne, w zależności od 6 – miesięcznej stawki LIBOR lub innej analogicznej + marża Banku 0,5% + składka ubezpieczeniowa ryzyka rynkowego +marża pobierana na rynku eurowalutowymZe względu na to, że Bank pożycza pieniądze wyłącznie podmiotom o dobrej kondycji finansowej, Pożyczkobiorca dostaje zniżkę dzięki której oprocentowanie banku kształtuje się poniżej lub na poziomie stawki LIBOR lub innej analogicznej· nie stosuje się· nie stosuje się0,75% o niewykorzystanej kwoty kredytu (jednak wszyscy kredytobiorcy dostają 0,5% redukcje i dlatego prowizja wynosi faktycznie 0,25%) Maksymalna karencja spłaty rat 5 lat Maksymalny okres kapitalizacji odsetek 0 Rozkład spłat w czasie Raty półroczne Zabezpieczenie Gwarancja rządowa Wymagane procedury zakupów Międzynarodowy przetarg ograniczony lub nieograniczony Dodatkowe wymagania - każda inwestycja powinna spełniać krajowe normy ochrony środowiska oraznormy wynikające ze specjalnych procedur Banku Światowego- pożyczkobiorca ponosi całkowitą odpowiedzialność za realizację inwestycji Polska była jednym z członków – założycieli Banku Światowego, jednakże zrezygnowała z członkostwa w 1950 roku. Po złożeniu wniosku w 1981 roku o ponowne przyjęcie, od 1986 roku jest znów jego członkiem. Członkostwo Polski w Grupie Banku Światowego zapewnia jej dostęp do szerokiego wachlarza usług w dziedzinie pomocy finansowej i technicznej oraz gwarantuje polskim dostawom i wykonawcom kontraktowym akces do rynku dzięki procedurom przetargowym na towary i usługi wymagane z punktu widzenia projektów finansowanych przez Bank Światowy. Podstawowym celem Banku Światowego jest zapewnienie wsparcia przekształceniom gospodarczym w Polsce, wzmocnienie perspektyw stałego rozwoju oraz wkład we wzrost stopy życiowej Polaków. Wsparcie ze strony Banku Światowego może przyjąć różnorodne formy: - bliskiej współpracy personelu Banku Światowego z polskimi instytucjami i przedstawicielami tychże instytucji w zakresie tworzenia polityki gospodarczej i społecznej, programów i projektów finansowanych przez Bank - udzielania kredytów w celu finansowania programów i projektów rozwojowych - współpracy z instytucjami polskimi w celu przeanalizowania kwestii rozwojowych oraz identyfikacji twórczych rozwiązań o szczególnym znaczeniu dla Polski, przy zastosowaniu globalnych doświadczeń Banku Światowego w dziedzinie rozwoju gospodarczego i instytucjonalnego - wsparcia działań rządu na rzecz koordynacji pomocy technicznej i finansowej z innych międzynarodowych instytucji finansowych, łącznie z organizacją współfinansowania projektów realizowanych ze środków Banku Światowego. Do tej pory program Banku Światowego przewidywał koncentrację na sześciu priorytetowych obszarach: - przywróceniu stabilności makroekonomicznej i wzmocnieniu wiarygodności kredytowej - wsparciu dla rozwoju sektora prywatnego - poprawie systemu zabezpieczeń socjalnych - reformie systemu energetyki - odbudowie podstawowej infrastruktury - ochronie środowiska W związku z nasileniem starań Polski o wejście do Unii Europejskiej program rozwoju i reform w kraju, a zatem i możliwość efektywnej współpracy z Bankiem Światowym, wciąż są rozległe. Kluczowymi zadaniami, które będą realizowane przy współudziale banku, w ciągu najbliższych lat są: - utrzymywanie silnej polityki makroekonomicznej w celu zagwarantowania znaczącego wzrostu przy jednoczesnym zapobieganiu inflacji i stopowym obniżaniu stopy bezrobocia - przyspieszenie reformy finansów publicznych, łącznie z podejmowaniem kroków służących ograniczaniu programów wiążących się z eksplozją kosztów przy jednoczesnym poszerzaniu podstawy opodatkowania i wzmacniania administracji podatkowej - podejmowanie aktywnych działań służących dalszej prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych w powiązaniu z inicjatywami, które będą kompensować negatywne społeczno – ekonomiczne konsekwencje restrukturyzacji przemysłu - podejmowanie kolejnych kroków prowadzących do rozwoju - sektora finansowego, łącznie z restrukturyzacją banków specjalistycznych - szerzej zakrojone inwestycje w zasoby ludzkie, łącznie z reformą opieki zdrowotnej i systemu oświaty. Wyżej opisany program współpracy będzie dostosowywany do aktualnych potrzeb Polski. W sferze podstawowych działań Banku pozostanie doradztwo ekonomiczne i instytucjonalne, a także kontynuacja analiz polityki sektorowej i makroekonomicznej. Bank Światowy w ramach współpracy Polską podjął się zrealizowania bardzo wielu ważnych dla naszego kraju projektów. Jak większość z nich, opierają się one na wsparciu finansowym, jakże niekiedy istotnym dla całej gospodarki kraju. Ostatnią dość pamiętną sprawą były wydarzenia powodziowe, kiedy to z ciężkiej sytuacji pomógł nam wyjść między innymi zastrzyk finansowy pochodzący z funduszy Światowego Banku W grudniu 1997 roku rząd polski zawarł z Bankiem umowę na sfinansowanie projektu likwidacji skutków powodzi. Udzielił on Polsce pożyczkę w kwocie 200 mln USD na realizację trzech zadań składowych: 1) odbudowa podstawowej infrastruktury miejskiej i wiejskiej 2) osłona przeciwpowodziowa i ograniczenie zagrożenia 3) administracja projektu i pomoc techniczna Realizacja projektu przewidziana była na trzy lata. Jego koordynacją zajmowało się Biuro Koordynacji Projektu utworzone w ramach zadania nr 3. Składowa Kategoria Koszt (w tym rezerwy) ( w mln USD) Procent łącznej kwoty Środki Banku (w mln USD) Procent środków banku A. Infrastruktura miejska i wiejska 267,7 54% 113,7 57% B. Osłona przeciwpowodziowa Inne 1. Planowanie osłony przeciwpowodziowej w zlewni 19,4 4% 11,7 9% 2. Monitorowanie, prognozowanie i ostrzeganie materialne 71,0 14% 54,6 27% 3. Inwestycje w infrastrukturę osłonową materialne 126,3 25% 0,0 0% 4. Obniżenie zagrożenia przeciwpowodziowego materialne 10,9 2% 10,1 5% Razem 227,5 46% 82,5 41% C. Wsparcie realizacji projektu Kierow. Projektem. 3,0 1% 2,8 1% Projekt łącznie 498,2 100% 200 100% · Infrastruktura miejska i wiejska: pomoc techniczna, projekty i inwestycje w zakresie odtwarzania infrastruktury na poziomie miejskim i gminnym · Osłona przeciwpowodziowa i obniżanie zagrożenia: pomoc techniczna, projekty i najpilniejsze inwestycje w zakresie modernizacji infrastruktury hydrotechnicznej, systemu osłony przeciwpowodziowej i wczesnego ostrzegania · Administracja projektu i pomoc techniczna: Jednostka Koordynacji Projektu, realizacja zamówień i wypłat. Na powyższym przykładzie można byłoby domniemać, że tylko w sytuacjach wyjątkowych (zdarzenia losowe) państwa i różnego rodzaju instytucje mogą zwracać się po wsparcie finansowe. Sprawa wygląda jednak inaczej, np. w październiku 1993 roku Polska zawarła z Bankiem umowę pożyczki na kwotę stanowiącą równowartość 450 mln dolarów. Na rozwój przedsiębiorstw i sektora finansowego zamierzono przeznaczyć 350 mln USD ( tzw. środki EFSAL), a na redukcję polskiego zadłużenia zagranicznego – 100 mln. Ostatecznie z kredytu wykorzystano 225 mln środków EFSAL i 100 mln na spłatę zadłużenia. Według Paula F. Knottera, szefa misji Banku Światowego w Polsce, rzeczywista wartość kredytów jest mniejsza, bo mniejszy jest popyt. Paul F. Knotter uważa również, że pilnymi sprawami dla Polski są przede wszystkim: reforma systemu ubezpieczeń społecznych, przyspieszenie prywatyzacji, restrukturyzacja dużych sektorów, jak górnictwo, hutnictwo, bankowość, ubezpieczenia, modernizacja rolnictwa, a także rozwój inicjatyw, samodzielności ekonomicznej samorządów lokalnych. Odnośnie potrzeb, we wspomnianych powyżej dziedzinach gospodarki, należy przypomnieć kwestię restrukturyzacji górnictwa. W pierwszej połowie 1999 roku Bank Światowy na ten cel przeznaczył 300 mln USD. Wypłaty pierwszej transzy pożyczki (70 mln USD) Bank Światowy uzależnił od spełnienia 6 warunków wstępnych, z których większość została już zrealizowana. Polski rząd musi przygotować pakiet rozporządzeń do ustawy o restrukturyzacji górnictwa. Minister Szlązak przewiduje, że nastąpi to jeszcze przed końcem kwietnia. Ponadto przed uzyskaniem pierwszej transzy strona polska będzie musiała wykazać, że wypłacono już jednorazowe odprawy dla 14 tys. górników, zakończono wydobycie w trzech kopalniach i podjęto uchwałę o likwidacji czwartej. Zdaniem Szlązaka, warunek ten zostanie spełniony, gdyż do chwili obecnej jednorazowe odprawy otrzymało 13,4 tys. górników. Wypłata drugiej transzy będzie możliwa, jeżeli strona polska wykaże, że z pracy odeszło 18 tys. górników, licząc od stycznia 198 roku. Ponadto podjęte muszą być uchwały o likwidacji kolejnych kopalń, których zamknięcie nastąpi w 200 roku i przygotowywany sektorowy program prywatyzacji wraz z oceną stanu środowiska. Prywatyzacja ma obejmować dwie kopalnie: Bogdanka i Budryk oraz dwie spółki węglowe. Spłata pożyczki w równych półrocznych ratach rozłożona jest n a15 lat i nastąpi po okresie 5 – letniej karencji. Z początkiem marca 1999 weszła w życie dyrektywa Unii Europejskiej 96 / 92 / EC, liberalizująca rynek energii elektrycznej w krajach Unii. Do jej postanowień Polska będzie musiała się dostosować najpóźniej z chwilą wejścia a do Unii, czyli według Polskich przewidywań po 31 grudnia 2002 roku. W związku z tym Komisja Europejska i Bank Światowy złożyły Polsce propozycję pomocy w dostosowaniu się naszego kraju do standardów UE w dziedzinie handlu energią elektryczną. Komisja zaproponowała pomoc techniczną, wyjazdy ekspertów i szkolenia, a Bank Światowy kusił perspektywą pożyczek na inwestycje w elektroenergetyce. Na początku 2000 roku było wiadomo, że Bank Światowy wesprze projekt wykorzystywania odnawialnych źródeł energii w Południowej Polsce ( szczególnie w Zakopanem i w Nowym Targu) kwotą 38,2 mln USD a dodatkowymi 5,2 mln USD wesprze wykorzystanie złóż gazu i źródeł geotermicznych, co mogłoby przyczynić się do redukcji emisji dwutlenku węgla do atmosfery. Bank Światowy udostępnia środki również na finansowanie komunalnych projektów infrastrukturalnych. 22 mln USD to kwota, która została oddana w ręce polskich banków komercyjnych i przeznaczona na inwestycje w zakresie m. in. budowy wodociągów, modernizacji sieci grzewczych, transportu miejskiego. budowy szkół, modernizacji dróg, zagospodarowania odpadów płynnych i stałych, itp. Okres kredytowania Bank Światowy wyznaczył na 5 – 12 lat z możliwością wydłużenia do 15 lat oraz karencją w spłacie kapitału do 3 lat. Oprocentowanie kredytu jest zmienne, oparte na stopie Banku Światowego, korygowanej co 6 miesięcy, plus 3 punkty procentowe rocznie. Dużym poparciem i pomocą finansową ze strony Banku Światowego cieszą się również inne kraje Europy Środkowowschodniej, np. Litwa otrzyma 35,3 mln USD na ulepszenie urządzeń portowych w Kłajpedzie, Armenia 20 mln USD na poprawę sektora opieki społecznej, Albania 12 mln USD na reformę systemu oświaty, Gruzja ponad 10 mln na reformę rolnictwa, Uzbekistan 29 mln USD na poprawę komunikacji w pięciu tamtejszych miastach. Tak niezbędna międzynarodowa instytucja jaką jest Bank Światowy, już wielokrotnie w historii swojej działalności wspierała rozwijające się państwa na całym Świecie, w tym też Polskę. Od 1990 roku, kiedy to Bank Światowy wznowił działalność pożyczkową w Polsce, jego zaangażowani e w naszym kraju przekroczyło sumę 5 mld USD. Kwota ta obejmuje realizacje 29 projektów. Rocznie Bank Światowy przeznacza na ich realizację do 700 mln USD. Projekty omówione przeze mnie stanowią niewielką część wszystkich zaaprobowanych. Bank bierze udział również w realizacji projektów dotyczących takich spraw jak chociażby Program Powszechnej Prywatyzacji czy ochrona środowiska. W przyszłości niejednokrotnie będzie można skorzystać z pomocy Banku Światowego, która dla wielu jest niebywale ważna. Możemy mieć tylko nadzieję, iż w naszym kraju sytuacja gospodarcza będzie na tyle ustabilizowana, że i w sytuacjach wyjątkowych sami sobie doskonale poradzimy ze swoimi problemami .