Zintegrowany system zarządzania: zarządzanie jakością zarządzanie bezpieczeństwem i ryzykiem zarządzanie środowiskiem + zarządzanie wiedzą i informacjami + zarządzanie finansami „ NIE MA JAKOŚCI LEPSZEJ, ANI GORSZEJ – JAKOŚĆ JEST ALBO JEJ NIE MA ” System zapewnienia jakości – zapobieganie wadliwości. Istota systemu – swoją pracę wykonuj dobrze za pierwszym razem. „ JEŚLI WYDAJESZ ZA DUŻO NA JAKOŚĆ – TRACISZ PIENIĄDZE, JEŚLI ZA MAŁO – TRACISZ NIE TYLKO PIENIĄDZE „ Cele przedsiębiorstwa : 1. Poprawa sytuacji ekonomicznej. 2. Spełnić oczekiwania klienta (zewnętrznego – klienta, wewnętrznego – pracownika). 3. Przetrwać na rynku za wszelką cenę. 4. Dać znać o sobie ( marketing, agresywna reklama). 5. Zadziwić klienta, przyciągnąć go. Czynniki warunkujące podjęcie decyzji w przedsiębiorstwie : 1. INFORMACJE dostęp do informacji przepływ informacji typowe ringi japońskie informacja w procesach narzędzia (internet, intranet) 2. MOTYWACJA chcieć to móc mentalność podmiotowe traktowanie człowieka nowa kultura organizacyjna utożsamianie się z firmą 3. KOMPETENCJE wiedza umiejętności praktyczne rozwój wymagania stawiane sobie i innym Cel nowoczesnych firm : efektywność elastyczność na zmiany szybkość reakcji na zmiany płynące z rynku konkurencyjność innowacyjność wydajność zorientowanie na klienta zyskowność Management : wiedza poparta praktyką i umiejętnościami kwestia informacji fuzje siła akcjonariuszy innowacje strategia komleksowość czas finanse ryzyko Jakość totalna (kompleksowa) i jej cechy : 1. Definicja jakości – zgodność. 2. Standard jakości – zapobieganie (prewencja). 3. Postawa – odpowiedzialność. 4. Realizacja jakości – bezbłędność. 5. Mierzenie jakości – analiza kosztów jakości. 6. System jakości – zapobieganie wadom. 7. Konsekwencja jakości – zaufanie. 8. Powód ciągłej poprawy – konieczność. Dążenie do poprawy jakości to konieczność : strategiczna marketingowa ekonomiczna technologiczna organizacyjna społeczna prawna informacyjna Normy ISO 9000 = EN 29000 podają co należy osiągnąć nie wskazują jak to zrobić wprowadzając wytyczne norm do praktyki, należy je dostosować do specyficznych, własnych przepisów i wewnętrznej organizacji są to normy vi contractus ( normy z umowy) nie są normami vi legis (nie z mocy prawa) Charakter norm w Polsce. Normy w Polsce funkcjonują w oparciu o ustawę o normalizacji. Obszar jakości reguluje 5 ustaw : o badaniach i certyfikacji o normalizacji o Polskim Komitecie Normalizacyjnym prawo probiercze prawo o miarach Te 5 ustaw weszło w Polsce w sejmie 03.04.1993., a obowiązuje od 01.01. 1994. Wcześniej regulowało to dwie ustawy – o jakości i o normalizacji. Stosowanie polskich norm jest dobrowolne, nie jest obligatoryjne (art. 19 ustawy o normalizacji). Ale odpowiedni minister może w drodze rozporządzenia wprowadzić obowiązek stosowania norm : w dziedzinie ochrony życia, zdrowia, mienia, bezpieczeństwa pracy i użytkowania w dziedzinie ochrony środowiska gdy norma jest przywołana w ustawie , akcie wykonawczym lub wykazach Ministrów Zgodność wyrobów z wymogami polskiej normy musi być potwierdzona : deklaracja zgodności – wydana przez producenta znak zgodności – w rozumieniu ustawy o badaniach i certyfikacji ISO – International Standards Institution (1947) Międzynarodowa Organizacja Standaryzacyjna (Normalizacyjna) Zasady Statutu ISO : członkiem ISO może być tylko jeden organ normalizacyjny z danego kraju prawo autorskie norm ISO zachowują tylko członkowie ISO Walne Zgromadzenie Członków – 86 członków Dorobek – 11000 norm ISO Organizacja – 184 komitety techniczne, 600 podkomitetów, 2000 grup roboczych, 30000 ekspertów zatrudnionych w skali roku Budżet – składki wpłacone przez członków zwyczajnych i wspierających Obszar – wszystkie dziedziny oprócz elektroniki i elektrotechniki Normy serii ISO 9000 ISO 9004 Zarządzanie jakością i elementy systemu jakości. Wytyczne dla kierownictwa. Nie jest to norma systemowa. ISO 9000 Normy dotyczące zarządzania jakością i zapewnienia jakości. Wytyczne wyboru i stosowania. ISO 9001 System jakości. Model zapewnienia jakości w projektowaniu, konstruowaniu, produkcji, instalowaniu i serwisie. ISO 8402 Jakość. Terminologia. ISO 9002 System jakości. Model zapewnienia jakości w produkcji i instalowaniu. ISO 9003 System jakości. Model zapewnienia jakości w kontroli i badaniach końcowych. Grupa norm ISO 9000 – to normy dotyczące sytuacji zewnętrznych, kontraktowych, będących przedmiotem certyfikacji. Od 1987, kiedy to wprowadzono normy – bardzo rozbudowano rodzinę norm. Podzielono poszczególne normy na elementy bardziej szczegółowe. (norma europejska dotycząca akredytacji i certyfikacji) Normy serii EN 45000 EN 45001 Ogólne kryteria dotyczące działania laboratoriów badawczych. EN 45011 Ogólne kryteria dotyczące organów udzielających certyfikatów na wyroby EN 45002 Ogólne kryteria dotyczące oceny laboratoriów badawczych. EN 45012 Ogólne kryteria dotyczące organów udzielających certyfikatów na systemy jakości EN 45003 Ogólne kryteria dotyczące jednostek akredytujących laboratoria badawcze. EN 45011 Ogólne kryteria dotyczące organów udzielających certyfikatów dla personelu EN 45011 Ogólne kryteria dotyczące wydawania świadectw zgodności przez dostawców EN 45019 Wytyczne odnośnie określonych aspektów badań i poświadczeń. Model procesowy sterowania organizacją Specyfika technologii Aparatura kontrolno-pomiarowa ELEMENTY TECHNICZNO - TECHNOLOGICZNE ELEMENTY EKONOMICZNE Rachunek kosztów Strategia finansowa WE WY Wymagania ogólne Struktura organizacyjna ELEMENTY PRAWNO - ORGANIZACYJNE ELEMENTY SPOŁECZNE System wynagradzania i motywowania Elementy prawne – sfera realna, przepisy dotyczące konsumpcji, podziału, polityki ceł, polityki cen i handlu. Elementy organizacyjne – przeprofilowanie struktury organizacyjnej. Klient na wejściu i wyjściu ISO 2000 0. Wstęp 0.1. Postanowienia ogólne 0.2. Model procesu 0.3. Zgodność z innymi założeniami systemów zarządzania 1. Zakres 1.1. Założenia podstawowe 1.2. Ograniczenia zakresu i dopasowywanie 1.2.1. Założenia podstawowe 1.2.2. Ograniczenie zakresu – wyłączenie 1.2.3. Dopasowanie projektowania i rozwoju 2. Odwołania normatywne 3. Terminy i definicje 4. Wymagania systemu zarządzania jakością 5. Odpowiedzialność kierownictwa 5.1. Postanowienia ogólne 5.2. Potrzeby i wymagania klientów 5.3. Polityka jakości 5.4. Cele jakościowe i planowanie 5.4.1. Cele jakościowe 5.4.2. Planowanie 5.5. System zarządzania jakością 5.5.1. Postanowienia ogólne 5.5.2. Odpowiedzialność i władza 5.5.3. Księgi jakości 5.5.4. Procedury systemowe 5.5.5. Reprezentant kierownictwa 5.5.6. Nadzór nad dokumentacją 5.5.7. Nadzór nad zapisami dotyczącymi jakości 5.6. Przeglądy kierownictwa 6. Zarządzanie zasobami 6.1. Postanowienia ogólne 6.2. Zasady personalne 6.2.1. Wyznaczony personel 6.2.2. Szkolenia, kwalifikacje i personel 6.3. Inne zasoby 6.3.1. Informacje 6.3.2. Infrastruktura 6.3.3. Środowisko pracy 7. Proces zarządzania 7.1. Postanowienia ogólne 7.2. Procesy powiązane z klientem 7.2.1. Identyfikacja wymagań klienta 7.2.2. Przegląd wymagań klienta 7.2.3. Przegląd możliwości spełnienia określonych wymagań klienta 7.2.4. Komunikowanie się z klientem 7.2.5. Własności klienta Rodzina norm ISO9000:2000 - ISO 9000 – opisano podstawy systemów zarządzania jakością i określono terminologię dotyczącą systemów zarządzania jakością - ISO 9001 – wyspecyfikowano wymagania dotyczące systemu zarządzania jakością, gdy organizacja potrzebuje wykazać swoją zdolność do dostarczenia wyrobów, które spełniają wymagania klienta i mających zastosowanie wymagań prawnych oraz w celu zwiększenia zadowolenia klienta NIE MA ZAPEWNIENIA JAKOŚCI – JEST ZARZĄDZANIE JAKOŚCIĄ - ISO 9004 – podano wytyczne, w których wzięto pod uwagę zarówno skuteczność, jak i wydajność systemu zarządzania jakością. Celem w tej normie jest doskonalenie funkcjonowania organizacji oraz zadowolenie klientów i innych zainteresowanych stron - ISO 19011 – podano wytyczne dotyczące przeprowadzania auditów systemów zarządzania jakością i zarządzania środowiskiem ( EMAS – norma do środowiska stosowana w Europie, na świecie ISO) Razem te normy stanowią spójny zestaw norm dotyczących systemu zarządzania jakością, który ułatwia wzajemne zrozumienie w handlu krajowym i międzynarodowym. PKNMiJ – Polski Komitet Normalizacji Miar i Jakości. Podzielono go na Polski Komitet Normalizacji (PKN) i Główny Urząd Miar (GUM). Terminologia podana w ISO 9000 : 2000 I. Jakość – stopień w jakim zestaw naturalnych właściwości spełnia wymagania II. Wymaganie – jest to potrzeba lub oczekiwanie, które zostało ustalone, przyjęte zwyczajowo lub jest obowiązkowe (narzucone z natury) III. Klasa – jest to kategoria lub zaszeregowanie nadane różnym wymaganiom jakościowym dotyczącym : wyrobów, procesów, systemów, mających takie same zastosowanie funkcjonalne IV. Zadowolenie klienta – percepcja klienta dotycząca stopnia w jakim jego wymagania zostały spełnione V. Zdolność – możliwość organizacji systemu lub procesu dotycząca realizacji wyrobu, który spełnia wymagania określone dla tego wyrobu VI. System – zestaw wzajemnie powiązanych lub oddziałujących elementów VII. System zarządzania – system ustanawiania polityki, celów i sposobów osiągania tych celów VIII. System zarządzania jakością - system zarządzania dotyczący kierowania organizacją i jej nadzorowania w odniesieniu do jakości IX. Polityka jakości –ogół zamówień i ukierunkowanie organizacji dotyczącej jakości formalnie wyrażone poprzez najwyższe kierownictwo X. Cel dotyczący jakości – przedmiot starań lub zamierzeń w odniesieniu do jakości XI. Top management – najwyższe kierownictwo, osoba lub grupa osób, które na najwyższym szczeblu kierują organizacją i ją nadzorują XII. Planowanie jakości – część zarządzania jakością ukierunkowana na ustalanie celów, dotyczących jakości i określająca procesy operacyjne oraz powiązana z zasobami niezbędnymi do spełnienia celów dotyczących jakości XIII. Sterowanie jakością – część zarządzania jakością ukierunkowana na spełnienie wymagań dotyczących jakości XIV. Zapewnienie jakości – część zarządzania jakością ukierunkowana na zapewnienie zaufania, że wymagania dotyczące jakości będą spełnione XV. Doskonalenie jakości – część zarządzania jakością ukierunkowana na zwiększenie możliwości spełnienia wymagań dotyczących jakości XVI. Ciągłe doskonalenie – powtarzające się działanie mające na celu zwiększenie możliwości spełnienia wymagań. Proces ustanawiania celów i znajdowania możliwości do doskonalenia to proces ciągły, w którym wykorzystywane jest podsumowanie auditu, wniosków z auditu, analiz danych przeglądów zarządzania w celu podjęcia decyzji korygujących lub zapobiegawczych XVII. Skuteczność – stopień w jakim planowane działania są zrealizowane, a planowane wyniki osiągnięte XVIII. Efektywność – relacja między osiągniętymi wynikami, a wykorzystanymi zasobami XIX. Proces – zestaw wzajemnie powiązanych lub wzajemnie oddziałujących działań, które przekształcają wejścia w wyjścia XX. Wyrób – to wynik procesu, przyjeto cztery ogólne kategorie wyrobu : usługi np. transportowe wytwór intelektualny np. słownik, program komputerowy przedmiot materialny np. część silnika materiały przetworzone np. smar XXI. Przedsięwzięcie – jednostkowy proces, który składa się z zestawu skoordynowanych działań z podaniem daty rozpoczęcia i zakończenia; podejmowane w celu spełnienia wymagań XXII. Procedura – wyspecyfikowany sposób przeprowadzenia działania lub procesu XXIII. Właściwość - cecha wyróżniająca właściwość może być naturalna lub przypisana jakościowa lub ilościowa Można wyróżnić klasy właściwości : fizyczne np. mechaniczne, biologiczne dotyczące zmysłów np. dotyk, zapach, smak, słuch behawioralne np. uprzejmość, uczciwość, prawdomówność czasowe np. punktualność, niezawodność ergonomiczne np. dotyczące bezpieczeństwa człowieka funkcjonalne np. maksymalna prędkość samochodu XXIV. Identyfikowalność – zdolność do prześledzenia historii zastosowania lub lokalizacji tego co jest przedmiotem analizy XXV. Zgodność - spełnienie wymagania XXVI. Niezgodność - niespełnienie wymagania XXVII. Wada – niespełnienie wymagania odnoszące się do zamierzonego lub wyspecyfikowanego użytkowania. Różnica między wadą a niezgodnością jest bardzo ważna, bo ma konsekwencje prawne np. w odniesieniu do zagadnień odpowiedzialności za wyrób. Słowa wada powinno się używać z większą ostrożnością. XXVIII. Korekcja – działanie w celu wyeliminowania wykrytej niezgodności XXIX. Walidacja – potwierdzenie przez przedstawienie dowodu obiektywnego, że zostały spełnione wymagania dotyczące konkretnego zamierzonego użycia lub zastosowania Nowa norma ISO 9000 : 2000 – struktura normy 1. Zakres normy 1.1. Postanowienia ogólne 1.2. Zastosowanie 2. Normy powołane 3. Terminy i definicje 4. System zarządzania jakością 4.1. Wymagania ogólne 4.2. Wymagania dotyczące dokumentacji 5. Odpowiedzialność kierownictwa 5.1. Zaangażowanie kierownictwa 5.2. Skoncentrowanie uwagi na klienta 5.3. Polityka jakości 5.4. Planowanie 5.5. Odpowiedzialność, uprawnienia i komunikowanie się 5.6. Przegląd zarządzania 6. Zarządzanie zasobami 6.1. Zaopatrywanie w zasoby 6.2. Zasoby ludzki 6.3. Infrastruktura 6.4. Środowisko pracy 7. Realizacja wyrobu 7.1. Planowanie realizacji wyrobu 7.2. Procesy związane z klientem 7.3. Projektowanie 7.4. Zakupy 7.5. Procedury i dostarczanie .... System zapewnienia jakości obejmuje : 1. Strukturę organizacyjną 2. Kompetencje i odpowiedzialność 3. Procedury i procesy 4. Zasoby np. finansowe, rzeczowe, ludzkie Polityka jakości przedsiębiorstwa : 1. Kto jest klientem (rzeczywistym, potencjalnym) ? 2. Jakie są jego oczekiwania ? 3. Co jest moim wyrobem ? 4. Czy mam konkurentów ? 5. Jak chcę sprostać wymaganiom ? Strategia jakości : 1. Cele 2. Zadania 3. Programy 4. Plany które umożliwiają realizacją polityki jakości SYSTEM JAKOŚCI 1. Struktura organizacji Dyrektor naczelny pełnomocnik dyr. ds. zapewnienia jakości 2. Rozłożenie odpowiedzialności - kto w przedsiębiorstwie jest kompetentny i odpowiedzialny w określonych sprawach. 3. Procedury (zasady i tryb postępowania w zakresie zapewnienia jakości) 4. Procesy (przebieg działań realizujących założenia polityki jakościowej) 5. Zasoby ( ludzie - kwalifikacje, budynki, maszyny, materiały, finanse) Kształt systemu zapewnienia jakości zależy od: norm przepisów prawa (funkcjonowanie firmy w otoczeniu oraz przepisy które będą obowiązywać gdy nastąpi zamiana afiliacji na członkostwo w UE) doświadczenia - własnego i innych podmiotów rodzaju procesu produkcyjnego powiązań kooperacyjnych struktury zarządzania dostępu do literatury fachowej osobowości dyrektora znajomości problematyki jakości. Zapewnienie jakości - jakość stanowi odpowiedzialność wszystkich pracowników. (Jednoosobowo odpowiedzialny jest dyrektor). Zapewnienie jakości skupia się na zapobieganiu występowania błędów poprzez zapewnienie, że każda praca została wykonana dobrze za pierwszym razem. Oznacza to, że wszystkie osoby zaangażowane w dany proces są odpowiedzialne za jakość na swoim stanowisku pracy. Aby było to możliwe pracownicy muszą: -wiedzieć co mają robić -wiedzieć jak mają robić -znać wyniki swojej pracy -podejmować działania korygujące Zasady efektywnego wdrażania SZJ : Zasada 1 : Muszą zostać podjęte decyzje o uczynieniu jakości podstawowym celem strategicznym. Oznacza to, że zarząd określa jasno podległym jednostkom jakich konkretnych wyników wymaga w jakości. W przeciwnym razie nie osiągnie się żadnych efektów. Zasada 2 : Umiejętność przełożenia strategii jakościowej firmy na ścisłe wymagania stawiane konkretnemu wyrobowi. Zasada 3 : Wymaga się jednoczesnego wdrożenia wszystkich działań wynikających z dokumentów systemowych w całym przedsiębiorstwie. Zasada 4 : To działania zarządu dotyczące spraw organizacyjno-technicznych. Musi je charakteryzować przestrzeganie następujących zasad: odpowiedzialność za zysk odpowiedzialność za systemy ( wyrażenie przez zarząd akceptacji) odpowiedzialność za działalność produkcyjną Zasada 5 : To ciągłe działanie kierownictwa w zakresie uruchomienia i zwiększenia efektywności Podstawowe problemy, które wiążą się z systemem jakości: kwestie ekonomiczne ( kto będzie finansował, jak rozłożyć wydatki) ocena efektywności funkcjonowania systemu ( muszą być liczone koszty, bo inaczej trudno jest oceniać) procesy i kategorie mierzenia. Celem ekonomicznym sprawnego systemu zapewnienia jakości jest: - likwidacja nakładów na wadliwe wykonywanie czynności we wszystkich procesach w przedsiębiorstwie. - osiągnięcie wysokiego stopnia zadowolenia klienta. Sprawność ekonomiczna systemu polega na zabezpieczeniu ukierunkowanego na klienta projektowania produkcji, optymalizacji potrzeb klienta oraz cech produktu z uwzględnieniem aspektów ekonomicznych i kreowania jakości w przedsiębiorstwie. ASPEKTY SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ 1Potrzeby i interesy spółki Potrzeby i oczekiwania odbiorców Utrzymywać pożądaną jakość po optymalnym koszcie Otrzymywać wyrób lub usługę o pożądanej jakości UDOKUMENTOWANIE Cele przedsiębiorstwa / wg ISO 9000 1. Osiągnięcie i utrzymanie jakości wytwarzanego wyrobu (usługi), aby ciągle spełniały potrzeby nabywcy, 2. Zapewnienie zaufania swojemu kierownictwu, że zamierzona jakość jest osiągana i utrzymywana, 3. Zapewnienie zaufania kupującym, że zamierzona jakość jest lub będzie na pewno osiągnięta w wyrobach lub usłudze. Celem każdej firmy jest oferowanie wyrobów i usług : odpowiadających we właściwy sposób potrzebom spełniających oczekiwania odbiorców zgodnych z odpowiednimi normami i specyfikacjami zgodnych z ustawowymi wymaganiami dostępnych po cenach konkurencyjnych umożliwiających osiąganie zysku System jakości - szansa sukcesu firmy: Jest to ważne narzędzie 1. Nadzoru nad czynnikiem ludzkim ( materialnym i organizacyjnym) 2. Umożliwiające rozwiązywanie problemów i komunikowanie się z klientem 3 Prowadzenie do wzrostu zdolności i elastyczności we wprowadzaniu zmian 4. Służące wprowadzaniu zasad TQM Podsystemy systemu jakości : 1. Zarządzanie systemem zapewnienia jakości 2. Sterowanie rozwojem wyrobów 3. Sterowanie rozwojem procesu produkcyjnego 4. Programy obiegu informacji o jakości 5. Specjalne badania rozwojowe i studialne 6. Urządzenia kontrolno – pomiarowe 7. Zaangażowanie zasobów ludzkich 8. Kontrakty z nabywcami System zapewnienia jakości zgodnie z normą ISO zależy od : celów przedsiębiorstwa rodzaju produkcji lub usługi doświadczenia w sferze jakości Poziom jakości wg ISO 9000 to tylko krótki przystanek, baza dla dalszej drogi do jakości. Modernizacja i przekształcenie przemysłu nie może odbyć się bez jednoczesnego przejmowania standardów jakości. Management musi zrozumieć, że to bardzo ważny warunek wejścia na rynki UE, ale też ważny warunek zachowania konkurencyjności na rynku krajowym Jakość to : - podstawa bytu firmy; - podstawa konkurencyjności firmy; - cel dynamiczny Etapy zapewnienia jakości: 1. Analiza zadania do wykonania 2. Kompetencje niezbędne do wykonania 3. Przyznanie odpowiedzialności 4. Sprawdzenie zadań przeznaczonych do wykonania 5. Podjęcie niezbędnych działań naprawczych 6. Formalne prezentacje dowodu występowania optymalnej jakości 7. Stwierdzenie funkcjonowania systemu. Sercem systemu jakości ISO 9000 jest: postępowanie z wyrobem nie spełniającym wymagań audit wewnętrzny działania korygujące Duszą systemu jakości ISO 9000 jest: polityka jakości cele jakości Cel systemu zapewnienia jakości : zagwarantowanie warunków powtarzania produkcji i budowanie wzajemnego zaufania. W takich warunkach wyrób w sposób gwarantowany i pewny osiąga wymaganą jakość. E. Deming : „Włączenie naczelnego kierownictwa do programu poprawy jakości jest podstawą sukcesu. Wyrażanie przez kierownictwo akceptacji nie jest aktem wystarczającym” D. Peterson : Jakości nie można zaprojektować i wymusić w procesie produkcji za pomocą poleceń służbowych. Każdy człowiek pracujący w firmie musi wykonywać swoje zadania z pełną świadomością, że jakość jego pracy jest rzeczą pierwszoplanową. JAKOŚĆ JEST TYM, CO MOŻNA POPRAWIĆ. PRAWDZIWYM BŁĘDEM JEST NIENAPRAWIANIE BŁĘDU. (KONFUCJUSZ) Rodzaje diagnoz i ich przyczyny : 1. System jakości nie funkcjonuje, bo jego uczestnicy nie realizują jego założeń - nie chcą pracować wg. wypracowanego systemu. 2. Opracowany system jakości jest zły - wówczas gdy wszyscy członkowie organizacji będą pracować zgodnie z jego wymogami, a wynik będzie negatywny - wówczas dopiero należy zmieniać zasady, wymagania i założenia systemu jakości. Motywy wdrażania SZJ : Jakość jest za darmo! To brak jakości kosztuje! (P. B.Crosby) Jakość kosztuje. Projekty, inwestycje, szkolenia! (J. M. Juran) Pozorną różnicę zdań można wyrazić następująco : nigdy nie przeznaczaj więcej na zrobienie czegoś, niż koszty wynikające z niezrobienia tego. PAMIĘTAJ ! Nasze przedsiębiorstwo to my wszyscy. Każde działanie rozpoczynaj od tego co zależy od Ciebie. Nigdy nie zaczynaj działania od wskazania innym co powinni zrobić. Nie rozgrzeszaj istniejącego stanu przyczynami od Ciebie niezależnymi. SPIRALA JAKOŚCI wg normy ISO 9000 – istota systemu zapewnienia jakości Marketing i badanie rynku Odbiorca Konsument Producent Dostawca Tworzenie projektu i konstruowanie wyrobu Likwidacja, wtórne wykorzystanie Zaopatrzenie Pomoc techn. i obsługiwanie Planowanie i rozwój procesu Sprzedaż i dystrybucja Produkcja Instalowanie i uruchamianie Kontrola i badania Pakowanie i przechowywanie Sposoby opracowania systemu zapewnienia jakości SZJ : 1. Dokonanie analizy i dostosowanie działań w przeds. do poszczególnych punktów normy ISO 9000 2. Dokonanie analizy podstawowych procesów składających się na działalność przedsiębiorstwa, opisanie zarządzania i wmontowanie go w system wymagań ISO 9000 Koszty: osiągania jakości braku jakości ( „złej jakości” ) po co liczyć i analizować? (By ograniczyć zmienność, zapanować nad niestabilnością procesów - E. Deming) Program dla wdrożenia systemu jakości : 1. Musi być efektywny i ekonomiczny. 2. Musi zapewnić zorganizowany sposób pracy. 3. Musi mieć udokumentowane procedury. 4. Musi zabezpieczać dokumentacją kontroli i badań. 5. Jest w stanie wykrywać nieprawidłowości. 6. Zaleca i nadzoruje akcje korekcyjne. 7. Wykazuje, że przedsiębiorstwo wie co robi. Fazy opracowania i wdrażania systemu zapewnienia jakości Podjęcie decyzji o wprowadzeniu wymagań, przepisów, wymagań odbiorców, spodziewanych efektów systemu na podstawie Szkolenia kadry kierowniczej np. seminarium Zarządzanie Dyrektora Naczelnego powołanie zespołu sterującego ustanowienie kierownika projektu Przegląd stanu aktualnego Szczegółowy harmonogram opracowania systemu zapewnienia jakości Zorganizowanie grup roboczych i powołanie kierowników grup Szkolenia specjalistyczne : kierowników i członków grup roboczych Opracowanie modelu dokumentacji Opracowanie procedur, instrukcji i formularzy Sukcesywne wdrażanie opracowanych dokumentów Opracowanie księgi jakości Audity wewnętrzne poszczególnych obszarów i całego systemu Wystąpienie z wnioskiem o przyznanie certyfikatu System jakości : to szansa na sukces, nie gwarancja sukcesu wizytówka przedsiębiorstwa porządek we wszystkich obszarach przedsiębiorstwa narzędzie nadzoru nad czynnikami ludzkimi, materialnymi, organizacyjnymi czynnik wzrostu skuteczności zarządzania narzędzie rozwiązywania problemów i komunikowania się z klientem narzędzie prowadzące do wzrostu zdolności i elastyczności we wprowadzaniu zmian sposób na obniżenie kosztów jakości szansa na rozwój i trwanie na konkurencyjnym rynku ważne narzędzie TQM Przydatność systemu jakości w zarządzaniu jakością : SZJ to efektywna metoda osiągania wzrostu wydajności i ekonomicznej efektywności oraz wzrostu zaufania klientów, którzy oczekują od dostawcy stabilnego poziomu jakości Wdrożenie systemu jakości stanowi szansę na wprowadzenie trwale funkcjonującego systemu doskonalenia procesów zgodnie z KOŁEM DEMINGA, które obejmuje : - zdefiniowanie problemu - sprawdzenie jego przyczyny - wybranie rozwiązania i jego zastosowanie - sprawdzenie czy ono funkcjonuje System jakości stanowi narzędzie umożliwiające lokalizację przyczyn niezgodności powstawania nieprawidłowości i doprowadzenie do ich likwidacji. Główną ideą systemu jakości jest niedopuszczenie do powstawania wadliwości (zasada 10-krotności, różnicz między kontrolą, a zarządzaniem jakością) System jakości ma na celu zapewnienie jakości, która skupia się na zapobieganiu występowania błędów poprzez stwierdzenie, że każda praca została wykonana dobrze za pierwszym razem. Oznacza to, że wszystkie osoby zaangażowane w dany proces są odpowiedzialne za jakość na swoim stanowisku pracy. Aby było to możliwe pracownicy muszą: -wiedzieć co mają robić -wiedzieć jak mają robić -znać wyniki swojej pracy -podejmować działania korygujące Ocena systemu jakości z punktu widzenia poprawy jakości : System jakości jest podstawą : wytworzenia korzystnego image firmy wzrostu prestiżu firmy na rynku wprowadzenia zarządzania procesami wzrostu elastyczności w przedsięb. w spełnianiu zdeklarowanych i oczekiwanych wymagań klientów wzrostu efektywności w produkcji i sprzedaży pewnej redukcji kosztów udoskonalenia wewnętrznej komunikacji w przedsiębiorstwie polepszenia organizacji pracy uporządkowania struktury organizacyjnej podziału kompetencji między komórkami przedsiębiorstwa wzrostu zadowolenia pracowników z dobrej organizacji pracy wzrostu kultury firmy obniżenia liczby przeprowadzanych auditów zewnętrznych wprowadzenia metod statystycznych wzrostu rangi samokontroli zmiany świadomości u pracowników usprawnienia systemu zarządzania przedsiębiorstwem wzrostu obrotów związanego w sposób bezpośredni z uzyskanym certyfikatem, będący świadectwem funkcjonowania systemu jakości spadkowej tendencji wartości braków, zmniejszenia liczby braków, szansą na realizację celów przedsiębiorstwa zawartych w polityce jakości Dokumentacja systemu jakości: Poziom I Księga jakości Cel Polityka Organizacja Kompetencje Odpowiedzialność Poziom II Procedury Zasady postępowania Kompetencje Odpowiedzialność Poziom III Instrukcje Formularze Specyfikacje, normy Czynności wykonawcze Zapisy Dokumentowanie Ile ksiąg jakości „wytrzyma” jedno przedsiębiorstwo ? System trójelementowy : system zarządzania bezpieczeństwem PN 18000 (1 2 3 4 5 6 – jesteśmy za 2) system zarządzania środowiskowego ISO 14000 system zarządzania jakością Księga jakości 1. Stanowi wstępny dowód na to, że przedsiębiorstwo jest w stanie spełnić potrzeby klienta 2. Narzędzie reklamy w kontaktach zewnętrznych przedsiębiorstwo 3. Może być opracowana dla całego przedsiębiorstwa lub jego zakładów 4. Winna zawierać: wolę dyrekcji ( stwierdzenie, że dyrekcja jest zainteresowana wdrożeniem) model odniesienia (która norma tj. 9001,2,3) zasady i reguły do zastosowania (forma zapisów, przepisywania, dostępność, okres przechowywania) ogólne dyspozycje stosowania Struktura systemów według ISO 9000, EN 45000, ISO 14000. ISO 9001 Księga polityki jakości ISO 14001 Księga polityki środowiska EN 45001 Księga polityki jakości Procedury systemu jakości Procedury systemu zarządzania jakością Procedury laboratoryjne Instrukcje: IO – organizacyjne IR – robocze IZ – znakowania IK – kontroli IT – technologiczne IU - inspekcji urządzeń Instrukcje Instrukcje -badań -robocze Baza danych (wewnętrzny system informacji) Istota księgi zapewnienia jakości: zgodna z polityką jakości firmy zgodna z istniejącym stanem rzeczy precyzuje elementy związane z systemem jakości i zarządzaniem jakością zawiera informacje zbieżne ze sobą w wielu punktach. pozostaje ogólna odsyłając do instrukcji szczegółowych poważna i uczciwa wymienia źródło (normy, przepisy, oznaczenia) jednolita pod względem terminologii (np. że całość terminologii zgodna z ISO 8402 Projekt normy ISO/DIS 10013 – wytyczne opracowania Księgi Jakości CEL : dostarczenie wytycznych do opracowania, przygotowania, nadzorowania Księgi Jakości dostosowanej do potrzeb użytkownika Rodzaje ksiąg jakości: 1. Księga jakości - określa politykę i opisuje system jakości w organizacji ( nie wiadomo czy chodzi o zarządzanie czy zapewnienie) Podręcznik Jakości 2. Księga zarządzania jakością - określa politykę jakości i opisuje system w organizacji tylko dla użytku wewnętrznego. 3. Księga zapewnienia jakości – jest stosowana dla celów zewnętrznych organizacji Zarządzanie, a zapewnienie jakości – nie można stosować zamiennie – zarządzanie to pojęcie szersze. (zapewnienie jest jego elementem). ISO 10013 zdezaktualizowało się – teraz podstawą budowy ksiąg jest ISO 9000:2000 Zalecenia dotyczące ksiąg jakości : 1. Minimalna forma graficzna. 2. Jasna i zwięzła. 3. Przeznaczenie : handlowe, marketingowe 4. Łatwa do aktualizowania ( najlepiej w spirali) Co oznacza QM ? (QM – Księga Jakości – Quality Mannual) wolę dyrekcji model odniesienia zasady i reguły do zastosowania ogólne dyspozycje stosowania : organizacja + procedury odesłanie do procedur Polityka jakości przedsiębiorstwa : 1. Kto jest klientem (rzeczywistym, potencjalnym) ? 2. Jakie są jego oczekiwania ? 3. Co jest moim wyrobem ? 4. Czy mam konkurentów ? 5. Jak chcę sprostać wymaganiom ? Strategia jakości : 1. Cele 2. Zadania 3. Programy 4. Plany które umożliwiają realizacją polityki jakości AUDIT Audit jakości w oparciu o ISO 8402 - systematyczne i niezależne badanie mające określić: 1. Czy czynności dotyczące jakości i ich wyniki odpowiadają przyjętym wcześniej ustaleniom, o których klient wie i są one zawarte w przeglądzie umowy ? 2. Czy ustalenia te są skutecznie realizowane i pozwalają na osiągnięcie celów ? Normy dotyczące auditu : ISO 10011 - wytyczne dla auditów systemów jakości cz. 1 Audit cz. 2 Kryteria kwalifikacji auditorów systemów jakości cz. 3 Zarządzanie programami auditów Korekta na trzech poziomach : a1 prosta czynność korygująca (np. brak podpisu) a2 aspekt jakości wyrobu (organoleptyczne cechy wyrobu) a3 plan jakości Audit to nie kontrola, ale ma cechy kontroli. Podobny do kontrollingu. Audit to nie śledztwo, które ma wskazać winnego. AUDIT Rodzaje auditów : Przesłanki prowadzenia : Systemu jakości Procesów Wyrobów (cert. typu) Usług Rutynowy (prewencyjny) Korygujący (na poziomie a1,a2,a3) Typy auditów : Wewnętrzny Zewnętrzny Certyfikacyjny - systemu - kontraktu (umowy) Celem jest : zaufanie firmy do siebie zaufanie firmy do innych zaufanie innych do firmy Auditor jakości - osoba kwalifikowana, uprawniona do dokonywania auditów Auditowany - ten, który poddawany jest auditowi Spostrzeżenie z auditu jakości – stwierdzenie faktu, które poparte jest obiektywnym dowodem Dowód obiektywny – informacja, której prawdziwość dokonuje się poprzez fakt uzyskany przez obserwację, pomiar, badanie lub w inny sposób Cechy , których auditor mieć nie powinien ? ograniczony lub nadmiernie gadatliwy nieśmiały niecierpliwy konfliktowy drobiazgowy łatwowierny skłonny do pouczeń leniwy chęć przypodobania się łatwość odwrócenia uwagi od danego problemu chaotyczność zadawania pytań skłonność do demonstrowania władzy Cechy dobrego auditora : otwartość elastyczność umiejętność bycia dyplomatą samodyscyplina bezstronność uczciwość umiejętność słuchania cierpliwość łatwość nawiązywania kontaktów gotowość bycia niepopularnym umiejętność kojarzenia faktów Charakterystyka wybranych rodzajów auditów jakości : Produktu Procesu Systemu Cel ocena skuteczności środków zabezpieczenia jakości dla jednego określonego produktu potwierdzenie jakości produktu znalezienie sposobu poprawy ocena skuteczności środków zabezpieczenia jakości dla jednego określonego procesu wytwarzania potwierdzenie zdolności jakości znalezienie sposobu poprawy ocena skuteczności środków dokumentacji całego systemu zabezpieczenia jakości wykrywanie stałych miejsc postępowania korekcyjne, polepszające Podstawy Odpowiednia metoda zapewnienia jakości. Odpowiednie metody badań, testów, auditów wewn. i zewn., odpowiednie środki badania i produkcji, procedury pracy i instrukcje. Odpowiednia metoda zapewnienia jakości, dokumentacja, przeprowadzenie kontroli. Badanie odpowiedniego procesu technologicznego, procedury pracy i instrukcje, odpow. urząd, odpowiednie wymagania w zakresie kwalifikacji personalnych. księga jakości, procedury, instrukcje zbiór metod zapewnienia jakości cała technolog. specyfikacja, cała dokumentacja badań oraz audit wewnętrzny i zewn. podsumowanie kosztów, sprawozdanie i dowody jakości Miejsce Części, elementy konstrukcyjne, produkt, dostawca Określony proces technologiczny Wszystkie działania przeds. ujęte w systemie zapewnienia jakości lub jego elementy Zabezpieczenie w języku niemieckim. Teraz tego nie ma – jest zarządzanie jakością. CERTYFIKACJA W Polsce : 2600-2700 przedsiębiorstw z certyfikatem + 260 laboratoriów Agendą rządową w Polsce, która ma upoważnienie do certyfikacji systemów jest PCBC - Polskie Centrum Badań i Certyfikacji, a także PRS - Polski Rejestr Statków i Biuro Wojskowej Służby Normalizacyjnej, które są jednostkami akredytowanymi przez PCBC. Certyfikacja – procedura w wyniku której, trzecia strona udziela pisemnego zapewnienia, że wyrób, proces lub usługa są zgodne z określonymi wymaganiami. Ktoś od kogo my nie jesteśmy zależni i kto nie jest zależny od nas. Akredytacja – procedura w wyniku której upoważniona jednostka organizacyjna oficjalnie uznaje, że jakaś inna jednostka organizacyjna lub osoba są kompetentne do wykonywania określonych zadań. PCBC ubiegało się o przynależność do sieci EQNet (uznane wyniki badań przez audytorów i asesorów systemu zapewnienia jakości). Jednak Polska mimo spełnienia warunków nie została przyjęta. IQNet - międzynarodowa sieć krajów (28), w których występują notyfikowane jednostki rządowe, po jednej z każdego kraju. Do tej sieci należy Polska. W 1997 PCBC stało się członkiem PCBC. Oznacza to, że wyniki badań PCBC, są do przyjęcia przez wszystkie inne instytucje akredytujące w innych krajach – bezzastrzeżeń. Korzyści z certyfikacji: 1. Usprawnienie zarządzania i umożliwienie utrzymania stabilności procesu. 2. Dowód wprowadzenia właściwego nadzoru w przedsiębiorstwie. 3. Zmniejszenie kosztów i zapewnienie określonej jakości produktu. 4. Zwiększenie konkurencyjności firmy jako dostawcy, a zatem i oferowanych przez niego wyrobów i usług. 5. Podniesienie wartości dostawcy w oczach dostawców zagranicznych. 6. Ułatwienie zdobycia uznania zagranicznych jednostek certyfikujących. Podstawy prawne certyfikacji pakiet ustaw dotyczących normalizacji, badań i certyfikacji oraz miar. Ustawa o Badaniach i Certyfikacji - 3.IV.93 – już jest nowelizacja. Ta ustawa zaożyła stworzenie w Polsce systemu opartego na zasadach europejskich i uznawanego w krajach UE i EFTA. Ustawa stwierdza, że jednostką organizacyjną powołaną do realizacji krajowego systemu badań i certyfikacji jest PCBC, podległe prezesowi RM, który w drodze rozporządzenia określa statut PCBC. Organem stanowiącym PCBC jest Rada Ds. Badań I Certyfikacji powołana przez prezesa Rady Ministrów. postanowienie nr.8 z 09.09.94 w sprawie szczegółowego trybu certyfikacji systemów Tryb postępowania w procesie certyfikacji systemów jakości w zakładach produkcyjnych i usługowych: 1. Kontakt z PCBC. 2. Spotkanie organizacyjno - przygotowawcze ( nieobowiązkowe, ale jeśli jest to należy uiścić opłatę, przed prezesem certyfikacji). 3. Ocena dokumentacji pod względem formalnym. 4. Powołanie zespołu auditorów ( można się nie zgodzić na danego auditora). 5. Wizytacja wstępna (nieobowiązkowa, lecz jeśli jest to kosztuje). 6. Ocena dokumentacji przez auditorów pod względem merytorycznym. 7. Audit wstępny (nieobowiązkowy, ale zalecany). 8. Audit certyfikacyjny (odbywa się w cyklu technologicznym). 9. Orzeczenie Komitetu Technicznego ds. Certyfikacji Systemów Jakości (przez głosowanie). 10. Decyzja dyrektora PCBC o przyznaniu certyfikatu. 11. Rozliczenie kosztów. 12. Wydanie certyfikatu i nadzór nad systemem. 13. Ewentualnie odmowa wydania certyfikatu. NADZÓR 1. Certyfikat jest ważny przez 3 lata od daty wystawienia 2. Aby uzyskać pewność, że klient w pełni przestrzega wymagań będących podstawą przyznania certyfikatu prowadzi się nadzór nad jego systemem jakości, przeprowadzając audity nadzoru - co najmniej jeden w ciągu roku w okresie ważności certyfikatu ( co pół roku) 3. Audity nadzoru przeprowadzane są zgodnie z harmonogramem, a dodatkowo jeśli istnieje wątpliwość czy przestrzegane są warunki certyfikacji. 4. nadzór sprawowany jest przez osoby upoważnione przez jednostki certyfikujące. NIEPRZESTRZEGANIE WYMAGAŃ ZWIĄZANYCH Z CERTYFIKACJĄ MOŻE PROWADZIĆ DO: I. Zawieszenia certyfikatu (zgodnie z procedurą) : 1. Jeśli udowodni się obniżenie skuteczności systemu, gdy przyczyny tego zostały określone, a klient deklaruje wolę ich usunięcia 2. Jeśli stwierdzi się przekroczenie praw i obowiązków określonych w umowie między klientem a jednostką certyfikującą, jeżeli nie nosiło to znamion złej woli, a klient deklaruje chęć wyrównania strat i szkód. 3. Jeżeli stwierdza się niemożność przeprowadzenia auditu nadzoru z winy klienta. 4. Stwierdza się, że klient nie dostosował się w terminie ustalonym do ustaleń wynikających ze zmiany wymagań instytucji certyfikującej. 5. Stwierdzi się, że klient przy wprowadzaniu zmian w swoim SZJ nie poinformował o tym instytucji certyfikującej. 6. Zgłoszenie przez klienta czasowej rezygnacji z certyfikatu. 7. Niespełnienia w terminie zobowiązań finansowych wobec jednostki certyfikującej. 8. Czas zawieszenia ważności certyfikatu nie powinien przekraczać 1 roku. II. Ograniczenie zakresu certyfikacji 1. Na wniosek klienta.. 2. W wyniku auditu nadzoru, w trakcie którego zostanie stwierdzony brak możliwości prowadzenia działalności w pełnym zakresie udzielonego certyfikatu III. Cofnięcie lub odmowa wznowienia ważności certyfikatu 1. Niespełnienie warunków określających przywrócenie ważności certyfikatu. 2. Stwierdzenie w wyniku auditu nadzoru nieskuteczności SZJ powodującego konieczność wyznaczenia gruntownych zmian w tym systemie. 3. Stwierdzenia nadużycia uprawnień, mających na celu wprowadzenie w błąd klienta. 4. Stwierdzenie, że klient nie podejmował żadnych działań związanych ze zmianą wymagań instytucji certyfikującej 5. Gdy klient nie poinformował PCBC o zmianach w systemie. 6. Zaprzestanie produkcji wyrobu, świadczenia usługi lub stosowania procesu objętych zakresem certyfikacji. 7. Niespełnienie zobowiązań finansowych wobec jednostki certyfikującej. IV. Przedłużenie ważności certyfikatu Na wniosek klienta złożony co najmniej 3 mies. przed upływem ważności certyfikatu i po ponownej ocenie SZJ klienta – jednostka przedłuża ważność. V. Reklamacje i odwołania klienta 1. Prawo wniesienia reklamacji w sprawach dotyczących sposobu przeprowadzonego procesu certyfikacji SZJ w czasie trwania tego procesu. 2. Prawo wniesienia odwołania do jednostki od każdej decyzji ( wciągu 14 dni) pod warunkiem uregulowania wszelkich zobowiązań finansowych Zasady posługiwania się znakiem certyfikowanego SZJ: jest to znak prawnie zastrzeżony znak powinien być stosowany przez klienta tylko w połączeniu z jego nazwą i numerem certyfikatu znaki certyfikacyjne mogą być stosowane tylko na dokumentach: - handlowych - promocyjnych - reklamowych i wyłącznie do takiego obszaru działania, który określa zakres certyfikacji nie wolno go umieszczać na wyrobie klient zobowiązuje się wyróżnić zakres działalności, którego dotyczy certyfikat, jeśli zastosował znak w kontekście, który nasunął wątpliwości gdy certyfikat utracił ważność lub został zawieszony nie można stosować znaku klient zobowiązuje się do zaprzestania stosowania znaku jeśli jednostka certyfikująca zabrania PRAWA I OBOWIĄZKI KLIENTA Prawa: 1. Umieszczenie swoich danych w rejestrze klientów spełniających wymagania norm odnośnie SZJ. 2. Powoływanie się na certyfikat w działalności reklamowej i promocyjnej. 3. Stosowanie znaku certyfikacyjnego SZJ zgodnie z ustaleniami. 4. Otrzymywanie od PCBC zmian uregulowań prawnych i dokumentów normalizacyjnych. 5. Wymaganie od jednostki certyfikującej zachowania poufności w stosunku do wszelkich informacji z wyjątkiem przypadków przewidzianych ustawą. 6. Prawo do reklamacji i odwołań. 7. Prawo do rozszerzenia zakresu certyfikacji o nowe obszary działania. Obowiązki: 1. Zapewnienie auditorom dostępu do miejsc i sprzętu i udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do przeprowadzenia auditu w procesie certyfikacji. 2. Usunięcie wszelkich trudności, które byłyby przeszkodą w przeprowadzeniu auditu. 3. Regulowanie w terminie opłat i należności. 4. Utrzymanie SZJ w stanie zgodnym z wymogami normy na którą powołuje się certyfikat. 5. Powiadomienia jednostki certyfikującej o zmianach w procedurach i strukturze firmy. 6. Regularne prowadzenie rejestru reklamacji. 7. Umożliwienie przeprowadzenia auditu. 8. Stosowanie się do decyzji jednostki certyfikującej w związku ze zmianą wymagań. 9. Powoływanie się na certyfikat tylko do obszaru w jakim został przyznany. 10. Zaprzestanie powoływania się na certyfikat, gdy przestanie być ważny. Opłaty za procedurę certyfikacyjną : opłata za spotkanie organizacyjno - przygotowawcze opłata wstępna opłata dotycząca pokrycia kosztów instytucji certyfikującej związanych z procesem certyfikacyjnym opłata roczna za uczestnictwo w systemie certyfikowanych klientów opłata za przeprowadzenie oceny w zakresie wizytacji wstępnej i auditu wstępnego dokonywane fakultatywnie w uzgodnieniu z klientem opłata za czynności Komitetu Technicznego ds. Certyfikacji CERTYFIKACJA OBLIGATORYJNA Znak bezpieczeństwa „B” ustawa przewiduje zgłaszanie do certyfikacji na znak bezpieczeństwa „B” i oznaczenie tym znakiem wyrobów krajowych i importowanych mogące stwarzać zagrożenie lub które służą ratowaniu życia, zdrowia i środowiska. znak stanowi formę zabezpieczenia przed pojawieniem się na rynku polskim wyrobu, który nie spełni wymagań jakości i bezpieczeństwa wymagania przy certyfikacji na znak B i oznaczanie tym znakiem zawarte są w PN (Polskie Normy) wykaz wyrobów podlegających znakowaniu reguluje zarządzenie dyrektora PCBC z dn. 20.05.1994 właścicielem znaku jest PCBC i jest on zastrzeżony znak ten musi być trwale przytwierdzony do wyrobu i opakowań zbiorczych wprowadzenie do obrotu wyrobów w stosunku do których nie dopełniono obowiązku certyfikacji na znak „B”, zostaje zagrożone karą w wysokości 100% wartości sprzedanych towarów zakwestionowanych zezwolenie dotyczące certyfikacji „B” producent otrzymuje od właściwej jednostki certyfikującej Certyfikacja dobrowolna na znak bezpieczeństwa „B” zgodnie z postanowieniem nr 15 Rady ds. Badań i Certyfikacji z dn. 27.10.1995, certyfikacja na znak „B” może mieć charakter dobrowolny prowadzona na wniosek dostawcy dla wyrobów, których nie ma na liście obowiązkowej certyfikacji na podstawie wymagań dotyczących bezpieczeństwa ustalanych w PN lub właściwych przepisach prawnych Zgodność z dyrektywami CE – znak bezpieczeństwa Najważniejsze wymagania w stosunku do wyrobów formułowane są w dyrektywach. Wyroby, które znajdują się w zasięgu oddziaływania dyrektyw Nowego Podejścia mogą pojawić się na rynku europejskim tylko wtedy, gdy będą posiadać oznaczenie „CE”. Dotyczy to przedsiębiorstw z krajów Wspólnoty i spoza jej granic. nie jest to żaden znak jakości, ale oznacza, że produkt jest zrobiony z materiałów bezpiecznych znak ten nie powinien być umieszczony na produkcie nie powinien wskazywać dyrektyw i norm z którymi ten produkt jest związany ( te informacje są zawarte w raportach z badań) przewiduje się obniżenie opłat ubezpieczeniowych dla tych wyrobów tym znakiem oznacza się tylko wyroby przemysłowe CERTYFIKACJA DOBROWOLNA Zgodność z Polską Normą
Najczęściej czytane
Adam Mickiewicz "Dziady część III" Mit grecki - pojęcie i podział Biblia Literatura parenetyczna; ideał rycerza i władcy, ascety - świętego, oraz kochanka Quo Vadis "Treny" J. Kochanowskiego Topos śmierci w kulturze i sztuce średniowiecza Adam Mickiewicz „Dziady” cz. II, IV, I Henryk Sienkiewicz „Potop” „Pan Tadeusz” czyli Ostatni zajazd na Litwie... Molier "Świętoszek" - charakterystyka Tartuffe'a Barok - literackie i ideowe wyznanie epoki Barok - charakterystyka epoki. Filozofia starożytnej Grecji i Rzymu Filozofowie greccy. Wybrane mity greckie, ich sens oraz ponadczasowy charakter Wizja Boga, świata i człowieka... "Świętoszek” Molier’a – charakterystyka postaci Porównaj dwie wybrane relacje literackie z życia w obozach Stanisław Wyspiański “Wesele”