Sielanki

• Szymonowic Szymon •

• Zamość • 1614 •

W poszukiwaniu gatunkowego wzorca

Szymonowic wzorował się głównie na Teokrycie. Mimo że doceniał kunszt Wergiliusza jako twórcy konwencjonalnej formy

sielanki, to jednak poecie bliższy był Teokryt z jego umiejętnością idyllicznego (od greckiego eidyllion – obrazek) ujmowania

realiów wsi. Wyniesienie sielanek Teokryta ponad bukoliki Wergiliusza zobrazował Szymonowic w poetyckiej dedykacji:

   "... Lubo Homera rymem głośnym wyrównywa,

   Lubo przed Askrejczykiem górę wylatywa,

   Gdy mu przyszło, mym zdaniem, na sykulskie Muzy,

   Nie dogania pasterza pięknej Syrakuzy".

„Sykulskie muzy” symbolizowały idylle Teokryta, zaś Syrakuzy to miejsce urodzin rzymskiego poety.

O Sielankach Szymona Szymonowica

Zbiór Szymonowica obejmuje dwadzieścia wierszy o rozmaitym zakresie problemowym i wielości zastosowanych konwencji.

Pojawiają się wiersze utrzymane w tonacji antycznej, posiłkującej się arkadyjską wizją świata (Dafnis) czy też próbujące

odpowiedzieć na pytanie o lokalizację tej krainy szczęścia (Kosarze). Drugą grupę stanowią wiersze względnie oryginalne,

utrzymane w stylistyce „autotematyczności”. Sielanka to gatunek poetycki mówiący o poezji, potrzebie śpiewu i o tworzeniu pieśni

(Żeńcy). Kult pieśni i poszukiwanie ideału ludzkiego szczęścia obrazują sielanki o tematyce rodzimej. Konstrukcja jest wówczas

dwuczęściowa: wiersze zaczynają się od wprowadzenia, najczęściej opisowego, a następnie pojawia się rozwinięcie, przeważnie

pieśniowe (Pastuszy, Żeńcy, Kołacze). Są również sielanki o tematyce chłopskiej z udramatyzowaną sytuacją fabularną.

Klasyczny przykład takiej realistycznej konwencji dają Żeńcy – ramowa opowieść o niedoli chłopa pokazująca realia ówczesnej

wsi. Oluchna i Pietrucha rozmawiają o trudach pracy chłopa w czasie upalnego dnia żniw. Z kolei opis rodzinnego krajobrazu,

roślinności, drzew oraz rzeki Pur – przedstawił poeta w sielance Wierzby.

Dominacja w Sielankach motywów teokrytejskich nie oznaczała odrzucenia tradycji Wergiliuszowej. Najczęściej Szymonowic

twórczo łączy pierwiastki znamienne dla obu antycznych protoplastów sielanki europejskiej. Poeta zastosował zróżnicowanie

sztafażu: od klasycznego i mitologicznego aż po akcenty rodzime – chłopskie i szlacheckie. Wbrew pozorom o wartości zbioru

Szymonowica nie decydują sielanki o tematyce antykizującej, jak Dafnis, lecz wiersze naznaczone piętnem wiejskiego realizmu.

Dlatego do dzisiaj łatwo uchwytna jest uniwersalność Kołaczy jak też Żeńców. Tutaj akcenty autokreacyjne i arkadyjskie zeszły na

plan drugi, zaś podstawowa rola przyznana została polskim obyczajom (Kołacze) i pieśni ludowej w funkcji moralnego upomnienia

i żartu (Żeńcy):

   "... Słoneczko, śliczne oko, dnia oko pięknego!

   Nie jesteś ty zwyczajów starosty naszego..."

Liczni naśladowcy sielanek chętnie odwoływali się do podstawowej idei dwudziestu wierszy. Zimorowic, Miaskowski i inni, mniej

znani twórcy, odtwarzali Szymonowicowy topos restytuowania mitu o pierwotnej dobroci człowieka.