Sen srebrny Salomei

• Słowacki Juliusz •

• 1844 •

Kanwą akcji są wydarzenia koliszczyzny (krwawo stłumionego buntu chłopskiego na Ukrainie w 1768 r. ), spoza których wyłania

się historiozoficzna wizja poety.

Akcja rozgrywa się w majątku Regimentarza. Napływają zewsząd wiadomości o krwawych wydarzeniach: makabryczne relacje o

męczeńskiej śmierci rodziny Gruszczyńskiego, o wyrżnięciu jego oddziału, pojawiają się na scenie zakrwawione postacie

przybyłych prosto od rzezi... Chłopska rewolta uwypukla tragiczny konflikt, ginie Ukraina. „Ach! Ukrainy nie będzie! Bo ją ludzie ci

na mieczach rozniosą” – mówi Pafnucy. Cień nadziei na przyszłe pojednanie wprowadzają tajemnicze przepowiednie legendarnego

chłopskiego wieszcza, Wernyhory.

Na tle makabrycznych wydarzeń toczy się wątek romansowy. Syn Regimentarza uwodzi Salomeę, córkę Gruszczyńskich;

Regimentarz chce wyswatać go z Księżniczką nie wiedząc, że ona w tajemnicy poślubiła dzielnego szlachcica Sawę. Dramat

kończy się groteskowym happy endem: ucztą zaręczynową i toastem za szczęście obu połączonych młodych par, gdy w tle kona

wbity na pal przywódca rebelii, Semenko.

Sen srebrny Salomei wyrasta z mitycznych nauk Towiańskiego i ze Słowackiego wiary w metempsychozę, unicestwiającej lęk

przed śmiercią. Poeta ukazuje koliszczyznę jako etap drogi ponadosobowego, nieustannie doskonalącego się ducha, ku Bogu;

postęp wymaga krwawych ofiar i cierpienia. Zbrodnie są zapowiadane przez sny i przeczucia bohaterów (męczeńska śmierć

Gruszczyńskich stanowi osnowę tytułowego „snu srebnego” Salomei), co nadaje dramatowi mistyczny ton. Badaczy przerażała

zawarta w tym dziele odautorska akceptacja krwawych zbrodni; w historiozoficznej wizji Słowackiego przynoszą one pożytek,

bowiem duch przez męczeńską śmierć triumfalnie zostaje wyzwolony z więzów narzuconych przez ciało i przechodzi ku wyższym

kształtom, wyższym formom istnienia. Najbardziej to brutalna w polskiej literaturze apoteoza siły niszczycielskiej i zarazem

najświetniejsze w romantycznej literaturze przetworzenie makabry w groteskę.

Uderza bogactwo charakterów. Anielska z pozoru Salomea okazuje się panną w ciąży, szantażującą uwodzicielką; dumna i

błyskotliwie szermująca słowem Księżniczka okaże się żoną szlachcica o niepewnym pochodzeniu; bezwzględny Regimentarz

jakże pięknie potrafi zachwalać synowi urok dziewiczego wdzięku Księżniczki ! A buntownik Semenko (pierwowzór Bohuna z

Ogniem i mieczem) delikatność uczuć łączy z wybuchową namiętnością.