Wyszukiwarka:
Artyku造 > J瞛yk Polski >

Poezja m這dopolska bliska czy daleka wsp馧czesnemu odbiorcy ?




Poezja m這dopolska bliska czy daleka wsp馧czesnemu odbiorcy ? W poezji m這dopolskiej znalaz造 odzwierciedlenie modne w闚czas kierunki artystyczne; impresjonizm, symbolizm, naturalizm, ekspresjonizm. Wszystkie te 鈔odki artystyczne s逝篡造 do ukazania cz這wieka, jego odczu i problem闚 u schy趾u wieku XIX. Poezja operuj帷a tak bogatymi 鈔odkami artystycznymi pobudza豉 r闚nie s逝ch, tworzy豉 obrazy. By豉 r闚nie odbiciem stan闚 psychicznych poety, kt鏎y nie mog帷 si odnale潭 ucieka si do r騜nych form zapomnienia. Tetmajer to jeden z najwybitniejszych liryk闚 tego okresu. K. Przerwa-Tetmajer urodzi si na Podhalu. Dzieci雟two i m這do嗆 sp璠zi w鈔鏚 ukochanych g鏎, kt鏎ym po鈍i璚i cz窷 swojej tw鏎czo軼i. Sztuka i mi這嗆, zachwyt nad pi瘯nem przyrody i upojenie czarem tatrza雟kich wierch闚, nirwana i rozpacz istnienia to najcz瘰tsze tematy tetmajerowskich wierszy. Poeta w swoich utworach ukazuje cz這wieka s豉bego, nie mog帷ego da sobie rady z otaczaj帷 go rzeczywisto軼i, poddaj帷ego si losowi. Wiersz "Fa連z, zawi嗆..." m闚i o postawie cz這wieka wobec 篡cia. Podmiot liryczny stworzony do wspania造ch cel闚 musi przep造n望 przez "篡cie m皻re i cuchn帷e b這to". W jego w璠r闚ce towarzyszy mu 鈍iadomo嗆 beznadziejno軼i wobec tego zbrukowanego 鈍iata, poddaje si wi璚 i biernie oczekuje tego, co mu los przyniesie. Ma 鈍iadomo嗆 utraty tego wspania貫go i kusz帷ego 鈍iata, lecz woli p馧martwie i oboj皻nie egzystowa. Opr鏂z poddania si losowi poeta poddaje w zw徠pienie podstawowe prawdy takie jak: B鏬, mi這嗆, sens istnienia. W wierszu "Niewierny" poeta opisuje stan zw徠pienia w Stw鏎c.Poddaje w w徠pliwo嗆 nie tylko mi這嗆 i mi這sierdzie Boga, ale r闚nie jego istnienie i w豉danie. Podmiot liryczny jest rozdarty pomi璠zy wiar i m璚zarni. Ma 鈍iadomo嗆, 瞠 wraz z wiar umiera jego dusza, a zw徠pienie jest okropn m瘯. Jest jednak jaka cz窷 jego, kt鏎a wierzy, lecz jest to wiara krucha, potrzebuj帷a wsparcia i dowod闚. "Wszystko umiera..." W tym wierszu pojawia si problem przemijania i wieczno軼i. Podmiot liryczny wie, 瞠 nic nie jest wieczne, a 鄉ier jest tylko przej軼iem gdzie tam i oczekiwaniem na zmartwychwstanie. Jest jednak pewien, 瞠 po zmartwychwstaniu nie b璠zie ju sob. Po pewnym czasie zaczyna ju w徠pi w og鏊e w swoje zmartwychwstanie. Zastanawia si nad dusz i jej losem po 鄉ierci. Wiersz "Nie wierz w nic..." jest programowym wierszem dekadent闚. Wszelkie idea造, pragnienia, d捫enia s niczym w 篡ciu. Jest to wiersz ukazuj帷y bezsilno嗆 i pogodzenie si z losem "I jedna mi ju wiara pozosta豉, 瞠 konieczno嗆 jest wszystkim, wiara ludzka niczym". Jedynym stanem, kt鏎y pozwala uciec, jest stan Nirwany. Ten wiersz w spos鏏 do嗆 okrutny pokazuje kondycj cz這wieka ko鎍a XIX w. Cz這wieka zagubionego w 鈍iecie, nie mog帷ego si odnale潭, cz這wieka s豉bego psychicznie podupadaj帷ego moralnie, kt鏎emu ulg przynosz tylko dwie rzeczy, stan nie鈍iadomo軼i i obcowanie z pi瘯nem tatrza雟kiej przyrody. Wiersz "Widok ze 安inicy..." jest pr鏏 odnalezienia spokoju i poczucia ukojenia, jakie daje przebywanie w鈔鏚 g鏎. Pi瘯no przyrody oddane jest tu za pomoc impresjonicznych obraz闚, zamglonych. Ale nawet w ten wspania造 krajobraz wkrada si smutek i melancholia. O podobnej tematyce jest wiersz Tetmajera "Melodia mgie nocnych". Tetmajer we wspania造 spos鏏 ukaza przebywanie w鈔鏚 g鏎skiej przyrody, jak gdyby jego dusza ulecia豉 z niego i lata豉 wraz z mg陰 bawi帷 si i ta鎍z帷. Wiersz ten jest przyciszony i panuje w nim ca趾owite oddalenie sie od smutk闚 i rzeczywisto軼i. Jest w nim wspaniale uchwycona atmosfera, jaka panuje o zmroku nad Stawem G御ienicowym. Tetmajer by zreszt mistrzem nastroju. Najwi瘯szy jednak talent ujawni w ca貫j pe軟i w swoich erotykach. Liryka mi這sna poety, burzliwa i zmys這wa nie jest jednak wolna od smutk闚 p造n帷ych z poczucia przemijalno軼i wszelkiej rozkoszy na ziemi. Z inn tematyka mo瞠my si spotka w wierszach J. Kasprowicza. Kasprowicz by synem biednego ch這pa i najstarszym dzieckiem z 16-ciorga rodze雟twa. W swoich wierszach i sonetach porusza problemy ludzi w鈔鏚 kt鏎ych sie wychowa. Wiersz "W cha逝pie" ukazuje w spos鏏 naturalistyczny biedot wsi. Bezuczuciowy opis brudnej i zat璚h貫j cha逝py oraz mieszkaj帷ych w niej dw鏂h kobiet uderza brzydot. Okno przez kt鏎e poeta zagl康a do 鈔odka stanowi zapowiedz tego, co znajduje si we wn皻rzu. Dope赧neniem ca貫go obrazu jest obraz resztek posi趾u, jaki zosta zjedzony niedawno. To wszystko dope軟iaj r闚nie my郵i jednej z koibet, kt鏎a marzy o ch這pcu z fabryki. Przez ca造 utw鏎 przewija si obraz n璠zy i beznadziejno軼i losu. Wiersz "W cha逝pie" jest wst瘼em do cyklu sonet闚 "Z cha逝py" ukazuj帷ych problemy egzystencjalne wsi. Sonet XV ukazuje losy biednej wi篥niarki, kt鏎a traci rol, umiera jej m捫, a swoje nieletnie c鏎ki zmuszona jest odda na s逝瘺. Sama opuszcza dom i najmuje si do pracy. Gdy ju jej si nie starcza tu豉 si po 鈍iecie i 瞠brze. W ko鎍u umiera gdze w polu. Sonet XXXIX jest w du瞠j wierze utworem utworem autobiograficznym. Opisany w nim biedny ch這piec pas帷 krowy uczy si, czyta ksi捫ki klasyk闚, nie baczy na drwinyi kpiny na鄉iewc闚. Wkr鏒ce ch這piec dorasta i wyje盥za do stolicy by dalej si uczy. Rodzice przesy豉j mu czasem wiadomo嗆 i oczekuj powrotu. Ch這piec wkr鏒ce przeci捫ony nauk umiera na suchoty. Cykl sonet闚 wraz ze wst瘼em ukazuj obrazki z 篡cia wsi bliskiej bardzo Kasprowiczowi. Opr鏂z sonet闚 "Z cha逝py" Kasprowicz napisa cykl IV sonet闚 "Krzak dzikiej r騜y". Poeta dla utrzymania odpowiednie wymowy sonet闚 pos逝篡 sie technik symboliczn i impresjonistyczn. Krzak dzikiej r騜y-symbol 篡cia rozwija si i zmienia. Nie鄉ia這 tuli si do ska造. Jedynie o przemijaniu przypomina mu zwalona przez wichur spr鏂hnia豉 limba. Opr鏂z ukazania w warstwie symbolicznej problemu przemijania i egzystencji, w sonetach ukazane s opisy tatrza雟kiej przyrody. Tak jak Tetmajer, r闚nie Ksprowicza fascynowa造 Tatry. Oprocz sonet闚 i wierszy pisa r闚nie hymny. Przyk豉dem wspana貫go hymnu jest "Piase Irae". Nie jest to utw鏎 biblijny, cho s w nim nawi您ania do w徠k闚 biblijnych. Utw鏎 nasycony jest symbolik apokaliptyczn i katastrofizmem. Sam tytu w t逝maczeniu brzmi "Dzie gniewu". Wyst瘼uj w nim obrazy zag豉dy i gniewu oraz s康u ostatecznego. Poeta w tym utworze podj掖 problem wiary i odpowiedzialno軼i za z這, kt鏎e zosta這 stworzone jak wszystko przez Boga. Pojawia si pytanie o wiar i odpowiedzialno嗆 cz這wieka za grzech, kt鏎y jest nieod陰cznym elementem 篡cia. Postaw dekadentyzmu w swoich utworach pr鏏owa prze豉ma Leopold Staff. W sonecie "Kowal" poeta przeciwstawia si powszechnemu poczuciu bezradno軼i. W utworze ukazany jest cz這wiek ksztaltuj帷y swoj osobowo嗆, d捫帷y do r闚nowagi i si造. Wa積a jest si豉 duchowa, s豉bo嗆 wi璚 poeta odrzuca. Nie uwolni si Staff do ko鎍a z dekadentyzmu. W wierszu "Deszcz jesienny" opsuje smutny, szary i deszczowy krajobraz. Podmiot liryczny my郵i o osamotnieniu i przemijaniu. Dooko豉 panuje 鄉ier i zniszczenie, nawet szatan biegn帷y przez ogr鏚 jest smutny i zap豉kany. Wszystkie te obrazy s przeplatane monotonnym padaniem deszczu, kt鏎y Staff wspaniale wyrazi za pomoc onomatopei. Jedna Staff pozosta wierny "sile ducha". Wiersz "Przed酥iew" jest podzieleniem si podmiotu do鈍iadczeniem z czytelnikiem. Podmiot liryczny opisuje swoje do鈍iadczenia 篡ciowe. Pomimo pora瞠k i upadk闚 pochwala on 篡cie, uczy mi這軼i i rado軼i. Poeta przekazuje nam cz窷 filozofii fra鎍iszka雟kiej , m闚i o roli przyrody w 篡ciu i uczy, 瞠 dzi瘯i silnemu umys這wi mo瞠my uniewra磧iwi si na z這 i tragedi. W wierszach Tetmajera, Kasprowicza, Staffa obecny jest wszechogarniaj帷y kryzys dotycz帷y codziennego 篡cia, warto軼i moralnych, czy religijnych. Sytuacja cz這wieka ko鎍a XIX w. jest tragiczna. Jest on skazany na dekadentyzm .......... jego duszy mog da stany nie鈍iadomo軼i, otoczone pi瘯nem g鏎skiej przyrody, albo w przypadku jednostki silne duchowe kszta速owanie swojej osobowo軼i. My r闚nie 篡jemy u schy趾u wieku. Tematyka wierszy jest nam, cho w niepe軟ym wymiarze, bliska. R騜nice s w innej sytuacji politycznej i gospodarczej. Kondycja psychiczna cz這wieka ko鎍a XX w. mo瞠 nie jest a tak tragiczna, ale pewne zjawiska s powtarzalne. Najbardziej jednak ceni sobie wiersze o tematyce g鏎skiej. Mam tu na wzgl璠zie wspania貫 opisy Tetmajera, chocia poezja jako ca這嗆 te jest wspania豉, a przede wszystkim ta kt鏎a holdowa豉 has這 "sztuka dla sztuki".