Wyszukiwarka:
Artykuły > Studia >

Platon (427-347 p.n.e.)




Platon (427-347 p.n.e.) Dla Platona było istotne jaka jest relacja między jednostką a cała zbiorowością, całym społeczeństwem. Jest autorem dzieła „Państwo". Idee platońskie:  równości prawa (wszyscy ludzie bez względu na status majątkowy mają te same prawa; tylko jednakowy stosunek wszystkich jednostek, ludzi w stosunku do siebie jak i do całego społeczeństwa stanowi i jest obowiązkiem w kierunku budowania dobra wspólnego,  chorego państwa (każde państwo jest chore; w każdym państwie występuje tendencja do indywidualizacji życia oraz ekstrawagancji zachowań; powodują one, że naruszany jest ład społeczny - cały czas występują zróżnicowania majątkowe). Arystoteles (384-322 p.n.e.) Autor „Polityki". Twierdził, że człowiek jest istotą społeczną (nie żyje sam). Określił trójczłonową strukturę społeczną (sposób ułożenia poszczególnych jednostek w społeczeństwie): a. człon rodzinny (jednostka ludzka nie jest samowystarczalna, potrzebuje żyć w rodzinie; rodziny łączą się w gminę, gminy również się łączą - powstaje w ten sposób państwo), b. człon klasowy (Arystoteles podzielił społeczeństwo na 8 klas: rolnicy, rękodzielnicy, kupcy, wyrobnicy, stan żołnierski, stan kapłański, ludzie zamożni, urzędnicy i dostojnicy państwowi), c. zamożność (bogaci i biedni). „Wyróżnił też trzy grupy społeczne:  obywatele urodzeni w odpowiednich rodzinach, którzy nabywali prawa i przywileje,  niewolnicy,  metojkowie (ludzie napływowi, emigranci) Stoicy (III w. p.n.e.) Zenon z Kition, Seneka, Marek Aureliusz Szkoła ta skupiała się na zagadnieniach etycznych, moralnych. Uważali, że ludzie żyją zgodnie z natura. Św. Augustyn (354-430) Podłożył podwaliny pod chrześcijańską koncepcję człowieka. Uważał, że podstawą istnienia społeczeństwa są wartości doczesne i nadprzyrodzone - zgodnie z tym istnieją dwa rodzaje państwa: ziemskie i nadprzyrodzone (niebiańskie) Tomasz z Akwinu (1225-1274) Uważał, że społeczeństwo ma układ hierarchiczny. Podzielił je na trzy klasy:  na tych, którzy się modlą,  na tych, którzy wojują,  na tych, którzy pracują Nicolo Machiavelli (1469-1527) Jest autorem dzieła „Książę". Uważał, że celem wewnętrznym państwa jest dobrobyt jego obywateli, celem zewnętrznym - ekspansja, a środkiem do realizacji tych celów jest siła. Zasadniczym motywem działania człowieka jest żądza władzy i jej posiadania. Jest autorem zasady: „Cel uświęca środki", Tomasz Morus (1478-1535) Autor „Utopii". Pierwszy sprecyzował zasady nowożytnego socjalizmu i komunizmu, opisał wizję utopijnego, wg niego idealnego, równego społeczeństwa gdzie istnieje społeczna własność środków produkcji i komunistyczna organizacja pracy. A. Frycz-Modrzewski (1503-1572) Jest autorem „De republica emendanta". Wg niego istoty państwa należy doszukiwać się w zwyczajach i obyczajach (w siłach spontanicznych, które działają w społeczeństwie). Uważał, że: 1. struktura feudalna nie jest odwieczna tylko dziejowa, 2. państwo funkcjonuje tak jak społeczności lokalne, 3. regulatorem postępowania poszczególnych jednostek w społeczeństwie są obyczaje wzmacniane przepisami prawnymi, 4. postęp, rozwój społeczny zależy od młodego pokolenia Prekursorzy i narodziny socjologii jako nauki Zanim powstanie dana dyscyplina wiedzy muszą być spełnione przynajmniej trzy warunki:  określony przedmiot badania,  aparat pojęciowy,  metody badań. G.B. Vico (1668-1 744) W 1726 napisał „Nauka nowa", w której zawarł własną koncepcję rozwoju społecznego opartą na badaniach historyczno - porównawczych, stwierdził, że proces dziejowy odbywa się wg stałych praw. Istnieje jedność rozwoju i jedność procesów historycznych, C. Helvetius (1715-1771) W swojej pracy „O umyśle" zawarł swój pogląd, że człowiek posiada nieograniczone szansę w doskonaleniu siebie i wszechstronnego rozwoju poprzez oświecenie swojego pomysłu i jego racjonalne wykonanie. Człowiek jest wytworem środowiska społecznego i własnej aktywności. C Saint-Simon (1760-1825) Dążył do przebudowy społeczeństwa wczesnokapitalistycznego. Uważał, że społeczeństwo całość podobne jest do maszyny. Władzę w takim społeczeństwie powinni sprawować organizatorzy produkcji, uczeni, a celem takiego społeczeństwa jest wytwarzane coraz „większej ilości dóbr. August Comte - twórca socjologii - 1837r. W 1837r. August Comte wydał prace „Kurs filozofii pozytywnej". Tam po raz pierwszy użył słowa socjologia w nawiązaniu do rozważań o społeczeństwie. socius = wspólny, zbiorowy logos = słowo, wiedza, nauka Dla A. Comte’a przedmiotem socjologii było społeczeństwo składająca się 7 elementarnych cząstek zwanych rodzinami. W ramach socjologii wyodrębnił on dwie części: 1. statystykę społeczną (określony porządek analizy poszczególnych elementów w rozważaniach o społeczeństwie), 2. dynamikę społeczną (w jaki sposób następuje rozwój poszczególnych elementów i całego społeczeństwa). A. Comte sformułował cztery metody badawcze [spełnił wszystkie warunki aby socjologia stała się nauką):  obserwacja czysta (wolna od uprzedzeń),  eksperyment,  metoda porównawcza,  analiza historyczna. Kierunki socjologiczne i ich przedstawiciele w XIX i XX w. H. Spencer (1820-1903) Jako pierwszy napisał podręcznik socjologii. Stworzył kierunek który nazywamy ewolucjonizmem. Uważał, że bytem społecznym rządzi jedno prawo - prawo ewolucji, Ch. Booth Twórca kierunku ekologicznego. Głosił on, że środowisko geograficzne posiada wpływ na byt ludzi. R. Park W 1921 r. napisał drugi podręcznik do socjologii „Wprowadzenie do socjologii". Współtwórca pierwszej katedry socjologii w Chicago (1892). W. Pareto (1848-1923) Stworzył teorię „krążenia elit" stwierdzającą, że motorem rozwoju społecznego jest walka elit rządzących. E. Durkneim(1858-1917) Twórca socjologii uniwersyteckiej. Uważał, że przedmiotem socjologii jest fakt społeczny, nie społeczeństwo. Fakt społeczny to sposób działania, który wywiera wpływ na jednostkę poprzez przymus (np. religia, język, prawo, moda, wzory kultury...). W ramach socjologii uniwersyteckiej wyróżnił on socjologizm (jednostkowe zjawiska psychiczne są wyznaczone przez całe społeczeństwo). Max Weber (1864-1920) Jest twórcą teorii biurokracji. Uważał, że struktura społeczna składa się z trzech elementów:  klasowy,  stanowy,  polityczny. Jego zdaniem teoria biurokracji ma charakter uniwersalny. Cechy biurokracji: • w biurokracji następuje podporządkowanie się członków grupy bezosobowym przepisom, • występuje ścisły podział obowiązków i kompetencji, • hierarchiczny układ pozycji w obrębie organizacji, • profesjonalizacja zawodowa, • dostępność stanowisk dla wszystkich o odpowiednich kwalifikacjach, • wymienialność osób. Biurokracja zapewnia racjonalizację zespołów ludzkich a jednocześnie ujarzmia człowieka. Socjologia Jako nauka o zbiorowościach społecznych Wg J. Szczepańskiego przedmiotem socjologii 53 zjawiska i procesy tworzenia się różnych form życia zbiorowego ludzi, struktury tych zbiorowości, zjawiska i procesy zachodzące w tych zbiorowościach wynikające ze wzajemnego oddziaływania ludzi na siebie, siły skupiające i rozbijające te zbiorowości, zmiany i przekształcenia w nich zachodzące. Przedmiotem badań socjologii są różnorodne zbiorowości społeczne, ich powstawanie, rozpad, struktura oraz zmiany (przekształcenia) w nich zachodzące. Socjologii dotyczą trzy grupy zjawisk: 1. zbiorowości społeczne - grupy, kręgi, klasy, warstwy społeczne, zbiorowości etniczne i terytorialne, itp., 2. instytucje społeczne - układy historycznie ukształtowane (religia, partia, stowarzyszenia, organizacje gospodarcze, naukowe, itp.), 3. procesy i zjawiska społeczne - np. ruchliwość, przemieszczanie się społeczeństwa, urbanizacja, industrializacja, patologie, strajki, konflikty zbrojne, itp. Socjologia zajmuje się zjawiskami masowymi. Jednostką ludzką zajmuje się psychologia. SOCJOLOGIA OGÓLNA socjologia teoretyczna - konstruowanie określonych założeń, teorii, które mają wyjaśnić zjawiska i fakty jakie zachodzą w społeczeństwie socjologia szczegółowa (empiryczna) - zajmuje się jedynie faktem, zjawiskiem, np. pracy, przemysłu, kultury, miasta, itp. Funkcje socjologii: • poznawcza • organizatorska Wg Maleckiego socjologia pełni nast. funkcje: • diagnostyczna - jak jest? • ideologiczna - jakie cele formułuje ta dyscyplina wiedzy? • prognostyczna - jak będzie w przyszłości wyglądało zjawisko? Wg A. Podgóreckiego: • diagnostyczna, • apologetyczna (wybór zjawisk pozytywnych, bliskich), • demaskatorska (ujawnia fakty i zjawiska, które nie są na co dzień postrzegane), • teoretyczna, • socjotechniczna. Socjotechnika odpowiada na pytanie: „aby osiągnąć to -> należy zrobić to i to". Socjotechnika - zespół ogólnych zaleceń dotyczących tego jak przy uwzględnieniu istniejących ocen społecznych dokonywać świadomie przekształceń po to, aby osiągnąć zamierzone cele społeczne. Rodzaje socjotechniki: • klasyczna - przekłada ogólne zasady, dyrektywy na jeżyk praktyczny, • kliniczna - formułuje odpowiednie zalecenia, aby uniknąć problemu, który już kiedyś wystąpił, • interwencyjna - ogólne działania. Główne kierunki i orientacje socjologiczne Teoria to powiązany zbiór pojęć i twierdzeń dostarczający wyjaśnień zjawisk i procesów w pewnym obszarze rzeczywistości społecznej, w której się obracamy. TEORIA: NAJOGÓLNIEJSZE IDEE (założenia ontologiczne metodologiczne) TWIERDZENIA (prawidłowości, zależności charakterystyczne dla życia zbiorowego) ZBIÓR OBSERWACJI (empiria, informacje o faktach, zjawiskach, jakie udało się zaobserwować podczas badań). Zbiór przesłanek, założeń ontologicznych i metodologicznych określających w najogólniejszy sposób przedmiot i metodę uprawianej socjologii nazywamy orientacją teoretyczno - metodologiczną. Twierdzenia najbardziej ogólne i posiadające znaczny zasięg historyczny nazywamy prawami socjologicznymi. Pozytywizm (najstarszy kierunek) A. Comte, H. Spencer, E. Durkheim, V. Pareto Założenia: - społeczeństwo ludzkie to system równy organizmowi biologicznemu, - rozwój społeczeństwa przebiega zgodnie z ewolucją biologiczną, - społeczeństwo należy badać metodami w sposób typowy dla przyrody. Behawioryzm (dotyczy zachowań ludzkich) P. Lazarsfeld, A. Freud Założenia: • przedmiotem socjologii są zachowania ludzkie, • zachowania można zrozumieć jeśli znamy ich strukturę i obserwujemy je zarówno w warunkach naturalnych i eksperymentalnych, • zachowania człowieka manifestują się przede wszystkim w postawach, • socjologa interesuje postawa zbiorowości, rozkład jakościowy tej postawy, jej siła i natężenie, • socjolog badając postawy zbiorowości nie musi badać wszystkich jej członków, wystarczy próba reprezentatywna. Neoewolucjonizm J. Steward, Sorokin Założenia: • konieczność procesu rozwoju organizmu biologicznego i społecznego wynika z immanentnych ich właściwości, które umożliwiają mu istnienie i dziejową ciągłość. 1. Funkcjonalizm J. Davis, R. Moore, W.H. Parsons, K.W. Merton Założenia: • społeczeństwo to system, • system ten składa się z podsystemów (np. polityczny, ekonomiczny, kulturowy), • każdy podsystem składa się z elementów • zarówno elementy i podsystemy ze sobą współpracują, pełnią określone funkcje wobec siebie. • system jako całość i jego podsystemy mają tendencję samo regulacyjną, dążą do utrzymania się w równowadze. 2. Teoria konfliktu R. Dahrendorf L. Coser Założenia; • nie ma społeczeństwa bez konfliktu, • konflikt to tyle co zmiana społeczna, • konflikt rozumiany jako brak zgody co do wartości, celów, norm w społeczeństwie nie jest z natury dysfunkcjonalny i nie jest zjawiskiem rzadkim i to, że prowadzi on do zmian w społeczeństwie nie musi być negatywny, • funkcjonowanie społeczeństwa odbywa się przy istnieniu dwóch wielkich grup: podporządkowanych i kierujących, • jeśli konflikt będzie się nasilał i obejmie całe społeczeństwo doprowadzi to do naruszenia równowagi, a przede wszystkim do zmiany społecznej, 3. Teoria wymiany R.M. Emerson, P. Blau, B.F. Skinner Teoria ta skupia swoją uwagę na zewnętrznych, obserwowalnych zachowaniach ludzkich. Założenia: • społeczeństwo to sieć międzyludzkich, wzajemnych oddziaływań - interakcji, • całokształt życia społecznego składa się z nieustannych transakcji wymiany różnych wartości; te wartości mają charakter nagradzający i represyjny, • ludzie traktują te same zachowania raz jako zachowania karzące, w innych zaś okolicznościach jako nagrodę; są i takie wartości, które posiadają charakter uogólniony (np. pieniądz, sława, prestiż). 4. Teoria działania społecznego F. Znaniecki, M. Weber Założenia: • działanie posiada znaczenie subiektywne, • działanie ma sens kulturowy, normatywny, • działania mają również sens historyczny, • działania społeczne są postrzegane instrumentalnie (są subiektywnie racjonalne). 5. Teoria nowego humanizmu A. Schutz, P. Berger, T. Luckman Występują dwa nurty:  fenomenologia - świat społeczny składa się jedynie z sumy stanów świadomości całego społeczeństwa; najistotniejszą cechą społeczeństwa jest to, że w określonej zbiorowości stan świadomości jednostek jest jednakowy.  etnometodologia - w każdym społeczeństwie jednostki ludzkie mają poczucie istnienia rzeczywistości -takiej jak fakty społeczne, wzory zachowań, wartości, normy, reguły; te wszystkie wartości, reguły, itd. ograniczają swobodę działania człowieka, zatem należy rozpocząć walkę o to by owe normy, wartości, rtd. nie krępowały swobody działań jednostki ludzkiej. Teoretyczne podstawy socjologii zarządzania Tayloryzm F. W. Taylor (1856-1915) - napisał „Zasady zarządzania", „Zasady wzrostu wydajności pracy" i opracował tzw. system elementarnych czynności. Wykorzystywane przez niego zasady racjonalnej i systematycznej organizacji pracy oraz naukowe metody jej badania do dziś znane są pod nazwą tayloryzmu.  ależy opracować naukę, aby można było ustalić metodę, sposób wykonania jakiegoś zadania;  musi istnieć dobór pracowników by każdemu przydzielić pracę, do której się nadaje;  konieczne jest naukowe wyszkolenie i doszkolenie pracowników;  w procesie produkcji musi istnieć bezpośrednia więź miedzy kierownikiem a pracownikiem. „Wiedzieć dokładnie czego się żąda od pracowników..." - Taylor K. Adamiecki, P. Drzewiecki, Bieńkowski, Tayloryzm uważany jest za kierunek klasyczny. Przedmiotem zainteresowania nauk o organizacji jest działalność jednostek j zespołów ludzkich, a szczególnie ich funkcjonowanie w procesie pracy. Socjologia zarządzania bada, racjonalizuje indywidualne i społeczne zachowania ludzi, kształtuje środowisko materialne oraz usprawnia i systematyzuje struktury i systemy społeczno gospodarcze. Naukowe zarządzanie L.D. Brendeis, H. Fayol  przewidywanie (ustalanie celów), prognozowanie;  organizowanie (jak należy pracowników zorganizować, jaką ich strukturę ułożyć);  rozkazywanie;  w procesie pracy ludzi jest niezbędne koordynowanie;  kontrolowanie. Kierunek administracyjny M. Weber Biurokracja to modelowa, wprost idealna, przemyślana konstrukcja, która opisuje strukturę i funkcjonowanie instytucji.  czynności urzędowe są działalnością stałą, uregulowaną przepisami;  w działalności tej obowiązuje zasada kompetencji, określony zakres czynności, praw, w które są wyposażone osoby wykonujące tę czynność;  w działalności tej obowiązuje zasada hierarchii urzędowej;  urzędnicy oddzieleni są od własności środków produkcji, administracji, a za pracę otrzymują wynagrodzenie;  stanowiska służbowe nie są dożywotnie, nie mogą stanowić własności prywatnej;  czynności urzędowe traktowane są jako podstawowe zajęcie;  działalność urzędowa wymaga uzyskania odpowiedniego wykształcenia i zdobycia kwalifikacji;  działalność ludzi opiera się na dokumentacji;  wszelką działalność ludzką regulują formalne przepisy. Biurokracja to zorganizowany system stanowisk. Human relations D. McGregor, E. Mayo Teoria X i Y McGregora: Teoria X: • każdy człowiek ma wrodzoną niechęć do pracy i należy go „popędzać"; • większość ludzi trzeba zmuszać do pracy (kontrolować, nagradzać, karać, wymuszać na nich wysiłek by osiągnąć cel); • większość ludzi woli aby nimi kierowano (unikają odpowiedzialności,...). Teoria Y; • zarówno wysiłek fizyczny jak umysłowy jest potrzebą naturalną człowieka; • kontrola i kary nie są jedynymi sposobami zmuszania człowieka do pracy; • uznanie celów za własne jest funkcją nagród związaną z ich osiąganiem; • przeciętny człowiek akceptuje odpowiedzialność; • wśród ludzi powszechny jest wysoki poziom wyobraźni, twórczego myślenia, inicjatywy, pomysłowości; • we współczesnym świecie możliwości ludzkie wykorzystane są tylko częściowo, Wnioski: 1. Indywidualna wydajność pracownika generalnie jest niska. W zbiorowości człowiek pracuje wydajniej. 2. Tam gdzie jest przynajmniej 2,3 pracowników zawsze dochodzi do konfliktów. 3. Polecenia zwierzchników są sabotowane w większości przypadków. 4. Obserwuje są nadmierną fluktuację kadr. 5. Występuje nadmierna absencja. 6. W takich sytuacjach dochodzi do niezadowolenia. Pracownik jest istotą społeczną i jego zachowania są zdeterminowane społecznymi, gospodarczymi, politycznymi i ekologicznymi warunkami. Nieuwzględnianie tych zasad (teorii X i Y) prowadzi do tworzenia grup nieformalnych. Nieuwzględnianie owych wskazań prowadzi do konfliktów i stanu niezadowolenia. Kreowanie relatywnego człowieka może odbywać się poprzez zmianę menedżerów, manipulacje socjotechniczne i lepsze zabezpieczenie socjalne pracownika. Podejście systemowe N. Wiener, L. Bertalanffi, K.W. Acoff system -+ zbiór elementów powiązanych w taki sposób, że tworzą one pewną nową całość wyróżniającą się w otoczeniu... Wg Acoffa system to zestaw składników, między którymi zachodzą wzajemne interakcje i gdzie każdy składnik połączony jest z każdym innym w sposób pośredni bądź bezpośredni. Przedmiot poznania postrzegany jest całościowo; • Suboptymalizacja funkcjonowania podsystemów tworzących całość nie musi i nie prowadzi do ulepszenia działania całego systemu bezpośrednio; • Całość wywiera większy wpływ na jego elementy niż odwrotnie; • W systemie wszystkie elementy są ze sobą powiązane. G.M. Weinberg opracował podstawowe kanony działania, myślenia systemowego (tzw. trójca systemowa Weinberga): 1. Dlaczego widzę to, co widzę? 2. Dlaczego rzeczy, które postrzegamy, pozostają takie same? 3. Dlaczego rzeczy się zmieniają? Jednostka ludzka w społeczeństwie i w organizacji ŻYCIE SPOŁECZNE - ogół zjawisk wynikających ze wzajemnego oddziaływania jednostek i zbiorowości przebywających na odpowiednio wyodrębnionej przestrzeni. WIĘŹ SPOŁECZNA - względnie trwałe zależności t stosunki jakie zachodzą miedzy ludźmi na danej przestrzeni. INTERAKCJA OSOBNICZA - wzajemne, bezpośrednie oddziaływanie jednostek i zbiorowości na siebie. Życie społeczne zdeterminowane jest przez trzy czynniki: I. przyrodnicze - czynniki biologiczne, geograficzne i demograficzne • czynniki biologiczne - cechy fizjologiczne, potrzeby, popędy, odruchy, skłonności - to co jest zapisane w genach lub nabywa się w czasie rozwoju osobniczego, • czynniki geograficzne - klimat, teren, roślinność, świat zwierzęcy, rzeki - świat zewnętrzny, który otacza człowieka, • czynniki demograficzne - gęstość zaludnienia, płeć, wiek, płodność, przyrost naturalny, przeciętność trwania życia, umieralność, zdrowotność. II. ekonomiczne - są podstawą ludzkiej egzystencji, nie ma życia bez podstaw materialnych • zasoby środowiska geograficznego - wszystko to, co człowieka otacza - złoża surowców mineralnych, rzeki, morza, oceany, lasy, itp., narzędzia i maszyny - przy ich pomocy człowiek przetwarza szeroko rozumianą przyrodę, • umiejętności ludzkie - są niezbędne, aby człowiek mógł przetwarzać, • organizacja pracy - cały zespół przedsięwzięć zmierzających do osiągnięcia jak najbardziej efektywnie celu. Zaspakajanie potrzeb ludzkich odbywa się przede wszystkim w procesie produkcji. Proces ten składa się z trzech elementów: • praca - świadoma, celowa działalność człowieka, • przedmiot - to co człowiek będzie przerabiał, • zespół narzędzi - czym człowiek przetwarza. narzędzia + siła robocza = siła wytwórcza Człowiek w procesie pracy oddziaływuje na środowisko oraz na samego siebie. Te zależności, które występują miedzy ludźmi w procesie produkcji nazywamy stosunkami produkcji. Składają się one z trzech elementów: - podział surowców pracy, - podział wytwarzanych dóbr, - układy kształtujące się miedzy grupami pracowniczymi. Podstawą stosunków produkcji jest forma ich własności. Formy własności w naszym kraju: - własność państwowa, ogólno rządowa, - własność spółdzielcza, - własność prywatna, - własność indywidualna, osobista. Stosownie do tych form własności społeczeństwo jest podzielone na następujące grupy: - klasy, - warstwy, - zawody, - specjalność. Formacje społeczno - ekonomiczne: - wspólnota pierwotna, - niewolnictwo, - feudalizm, - kapitalizm. III. kulturowa - kultura i jej wpływ na życie społeczne Kultura to nic innego jak uszlachetnienie życia duchowego (Cycero). Def. wg A. Kłoskowskiej: Kultura to tyle, co pewne klasy zachowań i wytwory tych zachowań. Def wg J. Szczepańskiego: Kultura to wszystko co nie wyrasta samo przez się z przyrody, lecz powstaje dzięki człowiekowi, co jest wytworem jego refleksji i działalności. Def. wg S. Czarnowskiego: Kultura to ogół wytworów działalności człowieka materialnych i niematerialnych, wartości uznawanych przez zbiorowość, sposobów postępowania, zobiektywizowanych i przyjętych w dowolnych zbiorowościach, przekazywanych następnym pokoleniom; 3 elementy kultury: rzeczy, znaki, zachowania. Def. wg K. Żegulskiego: Kultura to ogół wytworów pracy fizycznej i umysłowej człowieka oraz wzory zachowań. Kultura ma charakter materialny oraz duchowy. Mechanizmy oddziaływania kultury: 1. socjalizacja - człowiek nie rodzi się ludzkim lecz staję sio nim w procesie wychowania (Park); w procesie socjalizacji człowiek z istoty biologicznej staje się istotą społeczną; socjalizacja zatem poza społeczeństwem jest niemożliwa; w procesie wychowania następuje internalizacja podstawowych zasad kultury (uznawanie przez jednostkę wszystkich wzorów i uznawanie ich jako własne - konformizm). 2. ustanawianie systemów wartości - brak czegoś zmusza człowieka do działania w celu osiągnięcia przedmiotu bądź wartości; odczuwanie różnych potrzeb prowadzi do stosowania różnych kryteriów, dzięki którym te potrzeby zaspakajamy; systemy aksjologiczne i hierarchie wartości są różne na całym świecie. 3. ustalanie wzorców wzorów zachowań - wzory działania to sposoby zachowań, uznawane w normalnych warunkach za dopuszczalne i zrozumiałe na gruncie kultury, z której wyrosły; zachowania, które utrwaliły się i znalazły swoje miejsce w przepisach określamy pojęciem petryfikacji; w każdej zbiorowości występują różne wzory zachowań. 4. tworzenie modeli - model to tyle, co jakiś pożądany stan; to ludzie tworzą modele Kultura osobista - ogół sposobów postępowania i metod działania, idei i poglądów, które nie zawsze znane są innym jednostkom czy zbiorowościom; kultura osobista ma charakter indywidualny. Kultura zbiorowości - ogół wytworów, myśli, wartości i sposobów postępowania uznanych za obowiązujące w danej zbiorowości. Kultura masowa - zespół treści rozpowszechnianych za pośrednictwem massmediów; trzy elementy kultury masowej: k. ludowa, k. zinstytucjonalizowana, k. masowa; publiczność to odbiorcy o luźno połączonych wspólnych zainteresowaniach; kultura masowa dostarcza taniej rozrywki, podnosi poziom wiedzy, oświaty i wpływa na świadomość ludzi. Kultura ma charakter ambiwalentny - wyrasta w określonych rejonach życia zbiorowości. Teoria grupy społecznej Zbiorowość społeczna - skupienia indywiduów ze względu na więź i cele. Zbiorowość społeczna - grupa społeczna - krąg społeczny - zbiorowości etniczne - grupy terytorialne - rodzina Społeczeństwo jest zbiorowością ludzką, ale jest pojęciem szerszym, jest wyodrębnione ze zbiorowości społecznej oraz jest definiowane strukturalnie i funkcjonalnie. Wg Jana Szczepańskiego SPOŁECZEŃSTWO to dopełniające się i krzyżujące się formy życia zbiorowego, współwystępujące i mające część wspólną członków w ramach narodu, państwa czy konfiguracji kulturowej, które cechuje odrębność i osobliwość kulturowa, strukturalna i dziejowa. Społeczeństwo to zbiorowość ludzi funkcjonujących konkretnie na danym obszarze o określonym szczeblu rozwoju i strukturze. Struktura społeczna - mikrostruktura rodzina - grupa - krąg (towarzyski) - makrostruktura - klasy społeczne - grupy zawodowe - partie polityczne - zrzeszenia religijne Struktura społeczna to ułożenie jednostek, ich ról i stosunków między nimi. Więź społeczna to trwałe lub mniej trwałe związki łączące ludzi (indywidua). Zbiór społeczny to ogół ludzi posiadających jakąś wspólna cechę zauważalna lub niezauważalna przez członka tego zbioru (np. grupa studencka). Kategoria społeczna to cechy demograficzne i społeczne względnie stałe, które wyróżniają jednostki spośród innych (np. wiek, pleć, zawód). Zbiorowość społeczna to skupienie ludzi, w którym przynajmniej na chwile wystąpiła wieź (no tłum gapiów łączy ciekawość). Grupa społeczna jest podstawowym pojęciem w socjologii. Grupa społeczna to co najmniej trzy osoby powiązane systemem stosunków uregulowanych instytucjonalnie, posiadające niektóre wspólne wartości (zadania), oddzielone od innych zbiorowości wyraźna zasadą odrębności. Cechy grupy społecznej: 1. każda jednostka w grupie społeczne) ma określona role. funkcje, 2. każdy z członków grupy posiada odrębność od innych grup czy zbiorowości. 3. grupa ma miejsce skupienia, miejsce przebywania członków grupy 4. cała grupa ma określone zadania do wypełnienia. 5. struktura, ułożenie poszczególnych jednostek w grupie Każda grupa społeczna określa i precyzuje - funkcje dla swoich członków. - zadania i cele dla całej grupy - wzory postępowania. Każdą grupę społeczna można charakteryzować w trzech aspektach:  aspekt ról społecznych, rola społeczna -względnie stały i wewnętrznie spójny system zachowań wg mniej lub bardziej precyzyjnie ustalonego wzoru.  pozycji jednostki miejsce i rola jednostki jakie zajmuje ta jednostka wobec drugiej,  element strukturalny - ze względu na władze, kontrola jednego członka grupy nad pozostałym;. Relacja: władza -» decydent -> środki przemocy -> sankcje --> kontrola występuje w każdej grupie. Jest to mechanizm działania i funkcjonowania grupy. Podstawy sprawowania władzy grupowej:  przestrzeganie pewnych norm społecznych przez ludzi, którzy te władze sprawują.  wiedza o wszelkich zjawiskach i procesach zachodzących w społeczeństwie.  dysponowanie nagrodami,  dysponowanie karami,  identyfikacja, lojalność osób stojących niżej w hierarchii władzy. Techniki sprawowania władzy: • kwestie magiczne i religijne, odwoływanie się do sił nadprzyrodzonych, • przeświadczenie obywateli o kompetencji władzy, • perswazja, argumentacja, przekonywanie. • wpajanie podporządkowanym zasad, • nadzieja nagrody za posłuszeństwo. Typologia grup społecznych Kryteria: 1. rodzaj struktury grupy: a. mała (mikrostruktury) - ludzie maja ze sobą bezpośredni kontakt b. duża (makrostruktury) - styczność lest pośrednia albo w ooole lei me ma 2. wieź społeczna: a. gr. pierwotna - z uwagi na styczność bezpośrednia i osobiste emocje b. gr. wtórna - styczność uzyskuje się za pośrednictwem rzeczy, wież oparta o interes 3. sformalizowanie, instytucjonalne: a. gr. formalna - utworzone z mocy prawa, przepisów, struktura jest określona przepisami b. gr. nieformalna - powstała spontanicznie, struktura tej grupy nie jest określona instytucją 4. trudność wejścia do grupy a. inkluzywne - łatwo być jej członkiem b. ekskluzywne - trudno do niej wejść Grupa odniesienia to taka, do której należą jednostki bez względu na to czy się identyfikują z jej poglądami, czy też nie. Grupy celowe to takie, które powoływane są z uwagi na realizację jednego lud zespołu celów np. partie polityczne Grupy interesu - dążą do sprawowania władzy. Grupy nacisku - dążą do zabezpieczenia swoich interesów Kręgi społeczne - niewielkie grupy oparte na bezpośrednich stycznościach, ale o słabej więzi. Zbiorowość lokalna (społeczność lokalna) wyrasta ze zbiorowości terytorialnej, odzie są bezpośrednie styczności, gdzie kształtuje się wieź osobista, gdzie jednostki owej społeczności korzystają z tych samych instytucji. Tłum - występuje przede wszystkim w sytuacjach konfliktowych, niebezpiecznych - emocje przewyższają wszelki rozsądek. Więź społeczna i jej elementy WIĘŹ SPOŁECZNA (def. wstępna) to ogół stosunków, połączeń i zależności skupiających jednostki w zbiorowości ludzkiej Aby zaistniała wieź musi się ona cechować przynajmniej jednym komponentem. Komponenty więzi społecznej: WIĘŹ - styczność przestrzenna - styczność i łączność psychiczna - styczność społeczna - wzajemne oddziaływanie - wzory działań społecznych - stosunki społeczne - zależności społeczne - instytucja społeczna - kontrola społeczna - organizacja społeczna Charakterystyka elementów więzi społecznej: 1. Styczność - bezpośredni kontakt jednostek ludzkich ze sobą; można wyróżnić trzy rodzaje styczności: styczność przestrzenna - występuje wtedy, kiedy jednostki postrzegają innych ludzi, lokalizują ich w przestrzeni i uświadamiają sobie ich istnienie: jej spoiwem jest wspólne użytkowanie przestrzeni, obszaru, styczność psychiczna - pojawia się wówczas, kiedy zaczynamy interesować się druga osobą, uświadamiamy ja sobie; często styczności psychiczne przeradzała się w łączność psychiczna, styczność społeczna - pewne układy osób powstałe na bazie uznawania wspólnych wartości lub wykonywania tych samych czynności; st. społ. ze względu na czas trwania można podzielić na trwałe i przelotne, prywatne i publiczne, osobowe i rzeczowe, bezpośrednie i pośrednie. 2. Wzajemne oddziaływanie Podczas wzajemnego oddziaływania mamy do czynienia z elementami takimi jak: • podmiot działania - osoba, która przekazuje swoje informacje drugiej osobie, • narzędzie oddziaływania - słowo, czyn, itp. • metoda oddziaływania - perswazja, obietnica, spojrzenie, itp. • wynik oddziaływania - czy osobnik przyjmuje to co chcemy mu przekazać. 3. Wzory działań społecznych - zespół norm określających zachowania i reakcje poszczególnych jednostek zbiorowości; najczęściej wzory działań są określone w tzw. modelach ideowych. 4. Stosunki i zależności społeczne O stosunku społecznym możemy wówczas kiedy występuje: - przynajmniej dwóch partnerów; są nimi jednostki ludzkie lub zbiorowości, jeśli jednostka ludzka oddziaływuje na druga to mówimy o st. społ., - łącznik; konkretny przedmiot materialny lub duchowy, który łączy tych partnerów, - sytuacja w jakiej zachodzi ten stosunek, - układ pewnych powinności i zobowiązań, które partnerzy powinni wobec siebie wypełnić. stosunek społeczny - system unormowanych oddziaływań miedzy partnerami w jakiejś określonej sytuacji. W stosunku społecznym występują zależności: przymusowe, strukturalne (układ, powiązanie między jednostkami), funkcjonalne (każdy pełni jakąś funkcje). We wszystkich stosunkach społecznych występuje moc (władza) i przemoc. 5. Instytucja społeczna - pewna grupa osób, która została wyłoniona z szerszej grupy osób w celu reprezentowania tej grupy (def. ogólna) Instytucja społeczna - zespoły urządzeń, w których wybrani członkowie grup otrzymują uprawnienia do wykonywania czynności publicznych dla zaspakajania potrzeb jednostkowych i grupowych oraz dla regulowania zachowań członków tych zbiorowości; elementami w instytucji społecznej są: - określone osoby, - przydzielone określone środki - normy określające czynności. Czynniki warunkująca sprawność działania instytucji:  jasno i precyzyjnie określone zadania, cele i funkcje,  racjonalna organizacja pracy instytucji  stopień depersonalizacji i obiektywizacji czynności, aby instytucja służyła zbiorowości, a nie szkodziła jej,  uznanie i zaufanie całej zbiorowości do wszystkich jej funkcjonariuszy W każdej zbiorowości mamy do czynienia z instytucjami formalnymi i nieformalnymi. instytucje formalne - są unormowane przepisami, określone są ich organizacja, struktura f. powiązania z innymi instytucjami instytucje nieformalne - nie są uregulowane przepisami, np. klika, szkolnictwo w czasie okupacji Rodzaje instytucji: - ekonomiczne - produkcja dóbr i usług, - polityczne - ich celem jest zdobycie, utrzymanie i sprawowanie władzy, np. partie polityczne. - wychowawcze i kulturalne, - socjalne i opiekuńcze, - religijne. 6. Kontrola społeczna Sprawdzanie zachowań jednostki wobec przepisów. Instytucja może wpływać na swoich członków poprzez sugestię, perswazje, nacisk, przymus fizyczny, wyróżnienie, itp. Akceptowanie i respektowanie zasad przyjętych w grupie nazywamy zachowaniem konformistycznym. Kontrola to nieskodyfikowany system oddziaływań na zachowanie jednostki i zbiorowości. Mechanizmy kontroli: 1. samokontrola (osobiste posłuszeństwo, przyjmujemy określone normy zachowań i uznajemy je jako własne), 2. przymus zewnętrzny, 3. zwyczaj (ogół sposobów zachowania w określonych sytuacjach, które nie wywołują negatywnych reakcji otoczenia), 4. obyczaj (sposób postępowania, który grupa poddaje ocenom moralnym i za którego naruszenie stosuje sankcje), 5. sankcja (pozytywna bądź negatywna reakcja na zachowanie jednostek ludzkich w sytuacjach społecznie doniosłych; s. prawne, etyczne, satyryczne, religijne itp.}. 7. Organizacja społeczna Trzy różne znaczenia: - grupa ludzi odpowiednio połączonych dla osiągnięcia celów. - kierowanie i zarządzanie zespołami ludzkimi, - celowo zorganizowany zespół ludzi oraz racjonalnie dobrany system metod i środków w celu osiągania przyjętych celów. Struktura to zasady budowy jakiejś całości, natomiast organizacja to zasady funkcjonowania całości WIĘŹ SPOŁECZNA - zorganizowany system stosunków. Instytucji, środków kontroli skupiający jednostki, grupy i zbiorowości w całość zdolną do trwania i rozwoju. Teoria integracji i dezintegracji Funkcjonowanie grupy społecznej jest możliwe dzięki więzi jaka występuje pomiędzy członkami danej grupy. integracja -> łączenie się czegoś w całość, -> proces łączenia się elementów (jednoczenia) i części składowych w jedną całość. W procesie integracji będą występowały takie zjawiska, które będą prowadziły do powiązania, kooperacji, koegzystencji i do dostosowania się. Brak wymienionych czynników oznacza proces dezintegracji, proces przeciwny integracji. Rodzaje integracji: • kulturowa - stan zgodności lub jej brak między wzorami, normami kulturowymi; integracja kulturowa mierzy zgodność lub rozbieżność w dziedzinie wzorów kultury, zwyczaje, stroje...,), • normatywna - zgodność lub brak zgodności z wartościami i normami, którymi kieruje się społeczeństwo lub człon danej grupy (każda grupa przyjmuje określone normy i stara się je przestrzegać,...), • komunikacyjna - stopień intensywności lub jej brak w kontaktach społecznych między członkami danej społeczności, • funkcjonalna - stopień zależności lub jej brak miedzy jednostkami ludzkimi w zakresie wzajemnej wymiany świadczeń i usług wynikających z podziału pracy. Czynniki dezintegrujące: • brak informacji i łączności między członkami instytucji a instytucją władzy. • ruchliwość społeczna członków danej grupy lub całej społeczności. • heterogeniczność grupy - zróżnicowanie grupy. • konflikt ról; rola społeczna - takie zachowanie ludzi, które jest ukierunkowane na spełnienie oczekiwań innych jednostek. Metody integracji grup i społeczeństw: • poprzez proces interioryzacji - oddziaływanie na członków grupy by przyjęli wartości formułowane i uznawane przez grupę jako swoje, • poprzez symbolizację wartości i norm grupowych - formułuje się symbole, znaki, po to żeby zachęcić ludzi do przyjęcia wartości jako własne; oddziaływanie emocjonalne, • poprzez implementację - przedsięwzięcia, które ułatwiają członkom grupy praktykowanie wzorów zachowań i stosowanie się do obowiązujących norm, • kontrolę społeczną - ustanowienie norm dla grupy i sprawdzanie czy członkowie grupy je przestrzegają (kary i nagrody). Opinia społeczna nie jest normatywnym wskaźnikiem integracji - jest wskaźnikiem subiektywnym, jest metodą integrującą lub dezintegrującą o charakterze nieformalnym. opinia społeczna poglądy, nastawienia, oceny i osądy dotyczące określonego przedmiotu, osoby i jej sposobu zachowania (def. Turowski), ujawnione postawy i poglądy jednostek i grup wobec danego osobnika i jego sposobu zachowania (def. J. Szczepański). Opinia wyrażająca nasz stosunek do czegoś, kogoś i |ego zachowania może przybierać dwojaki charakter: • pozytywny, • negatywny. Źródła opinii: 1. Opinie tworzą ludzie o bardzo wysokich kompetencjach. 2. Opinie tworzą osoby społecznie aktywne, agencje prasowe, politycy. 3. Opinie tworzą osoby o cechach charyzmatycznych (przywódczych). stereotyp - utrwalona niezgodna z rzeczywistością opinia bądź nieuprawnione uogólnienie, które staje się formą postrzegania przedmiotu, osoby, działania jednostki Metody integracji funkcjonalnej. Większość jednostek ludzkich funkcjonuje w instytucjach i poprzez instytucje. • podział kompetencji - powinny być one rozłożone równomiernie na wszystkie szczeble struktury organizacyjnej instytucji, • określone uprawnienia - kto podejmuje decyzje, • zapewnienie funkcjonalnych powiązań miedzy instytucjami. Makrostruktury społeczne Elementarny fakt społeczny - jest rozumiany jako oddziaływanie psychiczne dwóch lub więcej jednostek na jednostkę pierwsza. Wg Durkheima fakt społeczny to każdy sposób działania, który może wywrzeć przymus z zewnątrz na jednostkę. F. Znaniecki i M. Weber wprowadzili pojecie zjawiska społecznego. Zjawisko społeczne - jest tożsame z działaniem społecznym. Człowiek jest podmiotem działającym, poznającym. Poznanie i działanie jest procesem nierozerwalnym. P. Rybicki powiedział, że elementarne fakty społeczne nie są działaniami psychicznymi, ale działaniami obserwowalnymi z zewnątrz przez jednostkę. Wg F. Znanieckiego elementarne zjawisko społeczne to tyle samo co czynność T. Tomaszewski - czynności społeczne to działania skierowane do innych ludzi jako uczestników współżycia. Elementarny fakt społeczny - to takie działanie jednostki ludzkiej, które zorientowane jest wg zachowania innych ludzi. Społeczeństwo i jego struktura. Społeczeństwo jest jednym z pojęć, które wchodzi w zakres makrostruktury. Jest rozumiane przynajmniej trojako (def. niepoprawne): 1. cała ludzkość w ogóle, 2. utożsamianie społeczeństwa i państwa - społeczeństwo to państwo, 3. społeczeństwo utożsamiane jest z instytucjami, które w państwie, zbiorowości funkcjonują. Def. J. Szczepańskiego (def. właściwa): SPOŁECZEŃSTWO - to historycznie ukształtowana zbiorowość, jej instytucie wzajemnie zależne od siebie, zintegrowane, posiadające określone wspólne, obiektywne warunki bytu i wspólny kompleks kulturowy. Społeczeństwo składa się z trzech elementów: I. obiektywne warunki bytu (społeczeństwo zamieszkuje dany obszar geograficzny,..,), II. struktura (budowa, układ poszczególnych grup wchodzących w skład społeczeństwa). III. kompleks kulturowy (wartości jako normy zachowań, wytwory materialne i duchowe, system uznawanych wartości, zwyczajów,...). Relacje między elementami społeczeństwa: • teoria funkcjonalno-strukturalna, między elementami istnieje stały, historyczny związek; (Spencer, Pareto) • teoria konfliktu (K. Marks) - walka klasowa; między grupami społecznymi istnieje ciągła walka klasowa; walka ta osiąga swoje apogeum w rewolucji (L. Coser), • koncepcja interakcyjna (G.H. Nede, H. Blumer, A.S. Straus) - cały czas w społeczeństwie występuje kolektywne, zbiorowe działanie, grupy ze sobą współzawodniczą a nawet zwalczają się i w wyniku tego zwalczania się dochodzi do tzw. konsensusu (ugody społecznej) - to pozwala istnieć społeczeństwu. Typologia społeczeństw. W rozwoju historycznym społeczeństw wyróżniamy następujące etapy: • społeczeństwo pierwotne - plemienne, ludowe, prymitywne: ukształtowały się w rejonie M. Śródziemnego i na Dalekim Wschodzie, funkcjonowały na każdym kontynencie; w zasadzie funkcjonują do dzisiaj w Afryce, Azji; Najważniejsze cechy: - występowała więź wspólnego pochodzenia i pokrewieństwa (rody, klany), - byt materialny takiego społeczeństwa oparty był na działaniu manualnym: zbieractwo, rybołówstwo, myślistwo, pasterstwo, mała uprawa roli - technika wytwarzania była ręka ludzka, - istniał określony podział ról: system patriarchalny i matriarchalny, - dobra organizacja, podział ról, dóbr, wspólna praca. • społeczeństwo rolniczo - feudalne - funkcjonowały w wiekach średnich i trochę później na terenach Europy i Azji; jeżeli 2/3 społeczeństwa utrzymuje się z rolnictwa to marny do czynienia ze społeczeństwem feudalnym; głównym elementem życia jest ziemia. Najważniejsze cechy: - nadal podstawą jest praca manualna, chociaż wykorzystuje się zwierzęta jako siłę pociągową, - część ludzi zajmuje się drobnym handlem i rzemiosłem, - istnieje silny i jaskrawy podział społeczny na kasty, grupy, stany, - społeczeństwo zaczyna się wyodrębniać miedzy sobą na tle kulturowym (ubiór, obyczaje,...). Społeczeństwo industrialne - ukształtowało się na terenach Europy w XIX i początkach XX w (Anglia, Francja, Niemcy) oraz w Ameryce Północnej, rozwój tego społeczeństwa związany jest z ogromną ilością wynalazków technicznych (np. maszyna parowa, elektryczność); Najważniejsze cechy: - dobra materialne wytwarzane są przez maszyny, - powstaje przemysł, - powstają wielkie miasta, - szybki rozwój komunikacji, - napływ ludności wiejskiej do miast, - występuje ruchliwość społeczna, - powstają 3 grupy zawodowe: związane z rolnictwem, przemysłem i usługami. społeczeństwo postindustrialne - przewidywanie jakie będzie społeczeństwo; .jeżeli ponad 50% ludzi czynnych zawodowo pracuje w usługach, to można powiedzieć, że społeczeństwo znajduje się na etapie społeczeństwa postindustrialnego. Sp. bł. postindustrialne określa się również mianem społeczeństwa wielkomiejskiego (USA, Francja, Niemcy, Japonia); Najważniejsze cechy: - automatyzacja, - rozwój urządzeń elektronicznych, - robotyzacja, - siłownie jądrowe, - komputeryzacja + Internet. Socjologiczna analiza państwa, partii politycznej i narodu Istnieją trzy teorie o powstawaniu państwa: 1. państwo to tyle co umowa społeczna, 2. państwo powstaje w wyniku walki klasowej, 3. państwo jest społecznością naturalną, ad.1 T Hobbes, J.J. Rousseau, J. Locke - okres oświecenia w Europie (XVII i XVIII w.) • na mocy urnowy społecznej jednostki ludzkie dobrowolnie poddają się woli zbiorowej; dla Hobbesa istotne było, iż zgoda obywateli jest podstawą funkcjonowania państwa; Locke uważał, że umowa społeczna jest rozumiana jako fakt społeczny. ad.2 F. Engels, K. Marks - okres od połowy XIX do początku XX w. • Engels uważał, że w wyniku rozwoju sił wytwórczych i społecznego podziału pracy pojawia się własność prywatna oraz klasy społeczne, które cały czas antagonizują ze sobą o władze, a państwo powstaje właśnie w wyniku walki klas i jest oparte na przemocy oraz jest na usługach klasy panującej. ad.3 Arystoteles „Państwo" • uznał, że człowiek jest istota polityczną, wiec z natury rzeczy tworzy i żyje w społeczności politycznej; państwo jest społecznością naturalna, gdyż jednostka musi żyć we wspólnocie aby zaspokoić swoje potrzeby i je dalej rozwijać; rodziny, plemiona czy mnę zbiorowości społeczne nie są w stanie zaspokoić swoich wszystkich potrzeb i muszą się łączyć; rozwój państwa jest naturalny. (def. prof. J. Szczepańskiego) PAŃSTWO - polityczna organizacja zbiorowości terytorialnej, w której na gruncie wspólnoty dziejowej i tradycji kulturowe) istnieje władza polityczna zorganizowana jako rząd, wyrażająca interesy klas silniejszych w danym okresie, zdolnych do przejęcia władzy, jej sprawowania i utrzymania. Państwo to aparat przymusu jednych grup społecznych nad innymi. Fazy kształtowania się państwa: Z punktu widzenia filozoficzno - społecznego państwo kształtowało się w toku rozwoju wspólnot rodowo - plemiennych. Strukturalnym przejawem kształtowania się państwa było wyodrębnienie się instytucji politycznych i administracyjnych ponad plemiennymi instytucjami władzy. I faza - wodzów militarnych, tworzono instytucje lub stanowiska do pełnienia określonych zadań militarnych oraz instytucje zajmujące się rozstrzyganiem sporów i rozdzielaniem dóbr w sposób sprawiedliwy, II faza - państwo patrymonialne. powstawały trwałe instytucje władzy administracyjnej i politycznej w postaci książąt feudalnych, powstawały dwory - zespół urzędników i urzędów, III faza - państwo nowożytne, od XVIII w.; następuje oddzielenie własności prywatnej, królewskiej, książęcej od własności publicznej - wyodrębnia się własność ogólno - społeczna; wytwarza się trwała instytucja administracyjna, instytucja taka jak władza państwowa, legislacyjna, sadownicza; tworzą się formy uczestnictwa, współdecydowania obywateli w sprawowaniu władzy państwowej; rządzenie państwem odbywa się poprzez profesjonalnych urzędników. Funkcje państwa: 1. zewnętrzne: - zabezpieczenie bezpieczeństwa obywatelom za pomocą siły zbrojnej (granice itp.) - nawiązywanie i utrzymywanie kontaktów z innymi państwami (placówki dyplomatyczne) 2. wewnętrzne: - utrzymywanie ładu i porządku pomiędzy grupami społecznymi... - nadzór nad działalnością instytucji, koordynowanie ich działań, rozstrzyganie sporów i konfliktów - określenie porządku prawnego - określenie ustroju Typologia państw. Kryteria: • struktura, organizacja: 1. państwo unitarne - posiada jednolita strukturę organizacyjną, 2. państwo federacyjne (związkowe) - jeden generalny rząd, ale w poszczególnych krajach związkowych też działają rządy (np. USA, RFN). • źródło władzy: 1. monarchistyczne - władza państwowa jest sprawowana w imieniu króla, cesarza; władza przechodzi wraz z tytułem, jest najczęściej dziedziczona. 2. republikańskie - władza pochodzi z legitymizmu, legitymizacja - publiczne stwierdzenie uprawnienia do sprawowania władzy. WŁADZA - przysługujące komuś uprawnienia i możność wpływania na zachowania innych ludzi nawet przy zastosowaniu sankcji; jest legitymizowana (aby ją sprawować należy uzyskać uprawnienia, zgodę obywateli). Źródła władzy wg M. Webera: 1. władza legalna - wywodzi się z formalnoprawnego układu przepisów prawa, 2. władza tradycjonalna - jej źródłem są tradycje, które przyznają tytuł do sprawowania władzy, 3. władza charyzmatyczna - wywodzi się ze szczególnych cech osobowości człowieka. Władza realizuje się poprzez: - instytucje polityczne (parlament, rada gminy, rada powiatu, rada województwa, itd.), - instytucje administracyjne (Rada Ministrów. Urząd Wojewódzki, Urząd Powiatowy, itd.), - instytucje sadownicze (sądy powszechne. Trybunał Konstytucyjny, itd.). Trzy rodzaje władzy: 1. ustawodawcza, 2. wykonawcza, 3. sądownicza. Modele sprawowania władzy: - model autorytarny, tyrania, władza absolutna, totalitaryzm, despotyzm; cecha tego modetu jest samowola sprawującego władze nie podlegająca żadnej kontroli, - model demokratyczny, uczestnictwo obywateli w sprawowaniu władzy w sposób bezpośredni lub pośredni DEMOKRACJA - ustrój i system wykonywania władzy, w którym ogół członków społeczeństwa uczestniczy bezpośrednio lub pośrednio w decydowaniu o sprawach państwa i narodu. PARTIA POLITYCZNA - zorganizowany i najbardziej świadomy odłam klasy społecznej, który aspiruje do sprawowania władzy bądź ja sprawuje. Każda partia posiada ideologie, program (określenie celów) oraz metody osiągnięcia tych celów, strategie NARÓD (def. prof. J. Wiatra) - historycznie ukształtowana, trwała wspólnota powstała na gruncie wspólnych losów dziejowych, wspólnej gospodarki towarowe), wspólnych instytucji politycznych, charakteryzujących się istnieniem poczucia składnika świadomości grupowej. OJCZYZNA - kraj, w którym człowiek urodził się, którego jest obywatelem lub z którym związany jest poczuciem przynależności na gruncie wspólnoty dziedzictwa losów dziejowych. kultury i języka oraz związku emocjonalnego z terytorium będącym w historycznym władaniu swego narodu. Zachowanie zbiorowości ludzkich w procesie pracy 1. Kierunek nieświadomy - zakłada, że człowiek jest motywowany poprzez głęboko tkwiące w nim instynkty biologiczne; instynkt jest niemożliwy do kształtowania, 2. Kierunek podświadomy - wywodzi się z teorii behawioralnej; należy koncentrować się na związkach jakie zachodzą pomiędzy zachowaniem człowieka a konsekwencjami jakie te zachowania wywołują; zachowanie to zespół odruchów warunkowych i trudno jest przewidzieć zachowanie zbiorowości, 3. Kierunek świadomy - Maslow, Herzberg. McGregor - zachowania ludzkie są świadome zmierzają do zaspokajania potrzeb, 4. teoria oczekiwań (teoria procesu)  zaspakajanie jednych potrzeb człowieka rozbudza nowe  potrzeby; stopień spełnienia oczekiwań powoduje oczekiwania w odniesieniu do działań następnych,  pracownika do pracy motywują nie tylko potrzeby, ale również prawdopodobieństwo zmiany aktualnego stopnia ich zaspakajania,  poziom motywacji zależy od wielkości wysiłku,  osiągnięty wynik jest podstawą stosowania kolejnych bodźców.  wielkość wysiłku wpływa na osiągnięty wynik. Istnieją trzy podstawowe teorie motywacji, wyjaśniające zachowania ludzkie; 1. Hierarchia potrzeb A. Maslowa Maslow widzi motywację człowieka jako hierarchię pięciu grup potrzeb (w kolejności zaspakajania);  Fizjologicznych - potrzeby powietrza, wody, jedzenia i płci.  Pewności - potrzeby bezpieczeństwa, porządku, braku lęku tub zagrożenia.  Przynależności (społeczne) - potrzeby miłości, uczucia, poczucia przynależności, kontaktu z innymi ludźmi.  Uznania - potrzeby osiągnięć, szacunku i uznania dla samego siebie oraz szacunku ze strony innych.  Samorealizacji - potrzeby rozwoju, poczucia spełnienia, realizacji własnego potencjału czyli własnego Ja. Według Maslowa człowiek jest motywowany do zaspokojenia tej potrzeby, która jest najsilniej odczuwana w danym momencie. 2. Teoria motywacji F. Herzberga - teoria dwuczynnikowa Teoria ta sugeruje, że zadowolenie i niezadowolenie ludzi z pracy kształtują się pod wpływem dwóch niezależnych zestawów czynników - czynników motywacji i czynników higieny psychiczne). Czynniki wpływające na kontinuum zadowolenia - nazywane czynnikami motywacji - są związane konkretnie z treścią pracy (np. osiągnięcia, uznanie, sama praca, odpowiedzialność, awanse i rozwój). Czynniki uważane za źródło niezadowolenia - nazywane czynnikami higieny - związane są ze środowiskiem pracy (przełożeni, warunki pracy, stosunki interpersonalne, płaca i bezpieczeństwo, polityka i administracja firmy). 3. Teoria osiągnięć McClellenda Każdy człowiek odczuwa przynajmniej trzy potrzeby • władzy (posiadanie władzy powoduje u człowieka stan zadowolenia). • przynależności (gotowość jednostki do uczestnictwa w działaniach społecznych, które wymagają styczności interpersonalne!, nawiązywanie więzi z innymi ludźmi, więzi osobistych, znajomości, poznawanie przyjaciół), • osiągnięć (możliwość realizacji prawie wszystkich celów; osiągniecie celu przez jednostkę daje jej satysfakcję i zadowolenie). Postawy wobec zawodu Zachowania człowieka ujawniają się na zewnątrz w różnoraki sposób. Człowiek ujawnia swoją postawę. Zachowanie wewnętrzne jednostki może się manifestować poprzez: • mimikę, • gesty, • ruchy, • słowo wypowiedziane, • czynności jakie człowiek wykonuje postawa - wewnętrzne ludzkie zachowanie Wg F. Znanieckiego i Thomasa: postawa - to pojęcie, które miało oznaczać pewne naśladownictwo; to pewien stan umysłu wobec pewnych wartości społecznych. • Człowiek jest nosicielem postawy. • Każda postawa ma tzw. przedmiot postawy. przedmiot postawy - to wszystko, zarówno rzeczy materialne, fakty społeczne, rzeczy niewidzialne, duchowe itp. rzeczy niematerialne, to co jest możliwe. Jeżeli mówimy o postawie człowieka, to mamy na myśli konkretną postawę jednostki ludzkiej oraz jego wewnętrzny stosunek do czegoś. Zawsze jest postawa wobec przedmiotu. Nie ma postawy bez przedmiotu. Postawa musi mieć zawsze przedmiot. W latach 30-tych rozważania Thurstona, Lickerta, Goodmana, Lazersfelda, Nelsona doprowadziły do tego, że postawę zaczęto sprowadzać do kilkudziesięciu (20 - 30) różnych typów zachowań. Nadano postawie znaczenie od popędu aż po konkretne działanie człowieka. • M.B. Smith (1947) Postawa zawiera w sobie 3 dyspozycje: - postawa to integracja poznawcza, - postawa to integracja emocjonalna, - postawa to chęć działania. • prof. Katz, Stotland postawa - powinna być definiowana jako tendencja bądź predyspozycja jednostki ludzkiej do oceniania pewnego etapu w pewien określony sposób Wg nich ta ocena, czyli sprowadzenie postawy tylko do oceny, miało się wyrażać w dwóch kategoriach dychotomii (podział jakiejś kategorii na dwie części) np. pożądany- niepożądany, dobry - zły, krzywy - prosty, w dwóch krańcowych dychotomicznych postawach element poznawczy - trzeba coś wiedzieć o przedmiocie postawy, zęby w ogóle ujawnić jakaś postawę. Wg nich w każdej postawie jest element behawioralny - element wyrażający gotowość jednostki ludzkiej do działania. • prof. S. Nowak Postawa pewnego człowieka wobec pewnego przedmiotu jest to ogół względnie trwałych dyspozycji do oceniania tego przedmiotu i emocjonalnego nań reagowania oraz ewentualnie towarzyszących tym emocjonalno - oceniającym dyspozycjom względnie trwałych przekonań o naturze i własnościach tego przedmiotu i względnie trwałych dyspozycji do zachowania się wobec tego przedmiotu. • prof. S. Mika Postawa - względnie trwały stosunek emocjonalny lub oceniający do przedmiotu, bądź dyspozycja, czyli chęć, gotowość do występowania takiego stosunku wyrażająca się w kategoriach pozytywnych, negatywnych bądź neutralnych. • Kosiński Postawa to gotowość jednostki do reagowania w określony sposób na odpowiednie obiekty jakimi są przedmioty materialne i niematerialne. 1. Postawa jest zawsze wobec czegoś. 2. Postawa jest zawsze czyjaś postawą - ktoś jest zawsze nosicielem postawy. 3. Człowiek zawsze przypisuje określone znaczenie przedmiotowi oceniając go. Postawa - konstrukt teoretyczny, który składa się z 3 elementów: • element poznawczy, • element emocjonalno - oceniający, • element behawioralny (tzw. działaniowy). Teoria postaw. Postawa manifestuje się wobec określonego obiektu, zjawiska materialnego, niematerialnego i wyraża się na zewnątrz poprzez czynności w sposób: - werbalny (słownie, wyrażając swój stosunek wobec przedmiotu), - motoryczny (poprzez zachowanie). Komponenty postaw. • komponent emocjonalno-oceniający (afektywny) - wyraża się w postaci dodatnich bądź ujemnych emocji, składa się z owych ocen i emocji; te elementy maja określony kierunek i intensywność (kierunek - stosunek pozytywny lub negatywny, intensywność - siła emocji); • komponent poznawczy - przekonania oraz wiedza o obiekcie postawy; komponent ten określa nam cel działania ; • komponent behawioralny - informuje nas o gotowości człowieka do działania bądź zachowania się w określony sposób; jest to program działania, gotowość, manifestuje się on jako: chęć, zamiar, pragnienie, dążenie; komponent behawioralny łączy dwa poprzednie i konkretyzuje program naszego działania. Socjologia dokonuje klasyfikacji postaw w zależności od nast. kryteriów: • przedmiot postawy - prof. Droba - postawy o charakterze materialnym, niematerialnym, duchowym, urojonym, • świat materialny - Hous - postawy osobowe, materialne, społeczne, kulturowe: • cechy postaw - T. Mądrzycki Z uwagi na treść przedmiotową dzielimy postawy ze względu na: - zakres postawy, - kierunek postawy, - siłę postawy, - zależność postawy, - zwartość postawy, - trwałość postawy. istota postaw - S. Nowak, Tnurston Z uwagi na istotę poszczególnych całych elementów, komponentów postaw i ich kombinację wyróżnili oni 4 rodzaje postaw (z uwagi na siłę, wielkość elementu): - postawy, które składają się wyłącznie z komponentu emocjonalno-oceniającego wobec przedmiotu; są tzw. postawy - asocjacje afektywne, - postawa, która składa się z komponentu emocjonalno - oceniającego i poznawczego przy braki komponentu behawioralnego; jest to postawa poznawcza lub zintelektualizowana, - emocje i oceny powiązane z komponentem behawioralnym, z dyspozycją do zachowań; brak jest elementu poznawczego - postawa behawioralna, - jeżeli występują wszystkie elementy razem to jest to postawa pełna lub zrównoważona. Konflikt w organizacji i otoczeniu społecznym Konflikt - spór co najmniej dwóch osób lub grup społecznych wynikający z zajmowania odmiennych pozycji, odmiennych celów lub uznawanych wartości. Nie jest tak, że konflikt jest zjawiskiem szkodliwym; może mieć również charakter pozytywny. Analiza przyczyn konfliktu dowodzi, że w organizacji konflikt jest nieunikniony. Obecny pogląd na konflikt sprowadza się do nast. 5 głównych założeń: • konflikt jest nieunikniony, • konflikt rodzi się z wielu przyczyn (różnice celów, różnie pojmowane wartości, różny punkt postrzegania samej struktury organizacji,...), • konflikt w równym stopniu szkodzi organizacji i jednocześnie przyczynia się do jej efektywności, • zadaniem kierownictwa jest pokierowanie konfliktem w taki sposób, by rozwiązać w sposób optymalny ten spór, • zadaniem kierownika nie jest tłumienie konfliktów lecz zminimalizowanie szkodliwych jego aspektów. Rodzaje konfliktów w organizacji:  konflikty między osobami (np. na bazie pełnienia różnych ról. zajmowania pozycji, osobowości człowieka),  konflikt między jednostką a grupą społeczna (grupa często chce wymuszać zachowania na jednostce), » konflikt między grupami (np. różnica pełnionych ról i zadań),  konflikty między organizacjami (związane z konkurencją),  konflikt społeczny (powstały na bazie różnicy miedzy oczekiwaniami społeczeństwa a ich egzystencją - poziomem życia). Formy przejawiania się konfliktów:  niechęć ludzi do zmian,  tworzenie grup nacisku przeciwko zmianom,  bojkot,  poczucie niezadowolenia,  stres i agresja,  absencja,  przekonywanie i argumentacja,  izolacja lub odejście z organizacji, środowiska. Rodzaje konfliktów: 1. ukryty - nie wychodzi poza swoją organizację, środowisko, 2. otwarty - widać go na zewnątrz, najczęściej manifestuje się w strajku, Sposoby rozwiązywania konfliktów: • negocjacje, • sposób siłowy (np. embargo, okupacja, wojna), • zmiany ustawodawcze, prawa. Teoria społeczności lokalnej Społeczność lokalna - zbiorowość zajmująca wspólne terytorium, w której występują interakcje między jednostkami i grupami, w której ukształtowała się więź społeczna, wspólnota interesów i stosunkowo silna kontrola społeczna. Hawley (dwa wymiary społeczności lokalnej): • pierwszy wymiar - istota społeczności lokalnej ma swój wymiar przestrzenny, • drugi wymiar - społeczno-psychologiczny W latach 60-tych podkreślano, że lokalna społeczność jest kompleksem stosunków społecznych zachodzących wśród ludności danego obszaru, na którym to większość ludzkich potrzeb była zaspakajana. Wg R.l. Warena społeczności lokalne to skupienia ludności zamieszkujące w ścisłej bliskości na danym obszarze, na którym są lokalne zakłady usługowe, handlowe niezbędne dla ludności, jak również istnieją zakłady produkcyjne wytwarzające dobra. Elementy społeczności lokalnej: 1. to ludność zamieszkująca na pewnym obszarze geograficznym, 2. na tym obszarze funkcjonują różnego rodzaju instytucje(np. szkoły, urzędy,...), 3. istnieje system wartości, 4. określone interakcje miedzy ludźmi. I. Koncepcja ekologiczna (R. Park - socjologia miasta, E. Burges) Lata 20-te naszego stulecia. Wg tej koncepcji zjawiska społeczne są zdeterminowane przez warunki przestrzenne i procesy zachodzące w tych środowiskach przestrzennych. Wychodząc z tego założenia na formowanie się społeczności lokalnej mają wpływ następujące czynniki: • współzawodnictwo, • walka o przestrzeń. W wyniku tych dwóch czynników ludzie wchodzą we wzajemne zależności, związki (stosunki współpracy). Społeczność lokalna jest zorganizowana na dwóch poziomach: • biotycznym (dotyczy przystosowania się społeczności lokalnej w trakcie walki o byt społeczny -walka o byt społeczny jest elementem dobrego współdziałania i współpracy), • kulturowym (związany ze świadomością społ. lokalnej, świadomość poczucia przynależności). Istotą stanowiska ekologicznego jest ujmowanie struktury społecznej w relacjach, w zależności od warunków przestrzennych i geograficznych. II. Koncepcja funkcjonalno - strukturalna (R.l. Waren) Koncepcja ta zakłada, że życie społeczne jest przede wszystkim ustrukturyzowane w postaci systemów społecznych czyli całości pełniących określone funkcje względem innych, które są złożone z elementów funkcjonalnie od siebie zależnych. Funkcja - rodzaj użytecznej działalności. III. Teoria społeczeństwa masowego (Durkneim) Społeczeństwa oparte na zaawansowanym podziale pracy opierają się głównie na grupach zawodowych, na profesjonalizacji, a tym samym społeczności lokalne ulegają zanikowi. Im bardziej społ. lokalna jest zurbanizowana tym bardziej rozpada się jej tradycyjna struktura organizacyjna, jak również sama organizacja. Te społeczeństwa stają się heterogeniczne. Wzory zachowań stają się indywidualne, występują zjawiska dewiacji (odstępstw od normy), zanika kultura ludowa, kończy się kontrola opinii publicznej. Najpełniej tą teorię opisał William Kornhauser Twierdzi on, że procesy społecznego podziału pracy, urbanizacji, industrializacji, specjalizacji, uzawodowienia wszelkich rodzajów działalności ludzkiej prowadzą nie ubłagalnie do zaniku społeczności lokalnej. W miejsce tradycyjnych form organizacji społecznej wkraczają organizacje zawodowe, związki zawodowe, zrzeszenia, itp. Społeczności masowe to określony model stosunków społecznych, które mogą zachodzić w całym społeczeństwie lokalnym lub też w jego częściach. Model: 1. jednostki ludzkie są związane ze sobą poprzez podporządkowanie się jednej wspólnej wiedzy (nie ma bezpośrednich połączeń jednej jednostki z drugą poprzez więź), 2. instytucje formalne są tak zorganizowane by mieć charakter wielki, masowy, 3. w takim społeczeństwie masowym rozpadowi ulegają grupy 9etniczne, religijne, klasowe, terytorialne), 4. społeczeństwo masowe rozsadza dotychczasowe zbiorowości, powołuje ogólnokrajowe instytucje, wielkie organizacje gospodarcze, kulturalne i te wielkie instytucje opanowują myśli i rozwój społeczeństwa, wszystkie dziedziny życia. IV. Teoria zaćmienia (Max Steinie) Teoria ta mówi, że społeczność lokalna nie zanika, lecz zmienia swoją strukturę i dostosowuje się do współczesnego rozwoju. Zmiany jakie dokonują się współ, lokalnej przebiegają w dwóch formach: • pionowej (wertykalnej) - polegają na wzroście zależności różnych organizacji terenowych, zrzeszeń, placówek od ich ogólnonarodowej nadbudowy, • poziomej (horyzontalnej) - polegają na zgodnym połączeniu wszystkich zrzeszeń, instytucji, buttonfly.pl