Wyszukiwarka:
Artykuły > Wypracowania >

Pareneza, literatura parenetyczna - wzorce osobowe




Pareneza doslownie oznacza pouczenie. Literatura parenetyczna to literatura propagujaca wzory postepowania, idealy modne i uznawane w danej epoce. Z kolei tzw. wzorce parenetyczne to wzory osobowe, postacie godne nasladowania, skupiajace cechy wzorowe, pozadane, idealne. W oparciu o poznana literature sredniowiecza mozemy mówic o trzech wzorcach parenetycznych - czyli idealach, wzorach do nasladowania propagowanych w tej epoce. Pierwszy to ideal rycerza - wzorem takim jest np. Roland ze slynnej, francuskiej Piesni o Rolandzie. Piesn o Rolandzie opowiada o rycerzu imieniem Roland, który dowodzil tylna straza króla Karola Wielkiego. Roland jest wlasnie wzorem rycerza chrzescijanskiego, stal sie nawet najbardziej bohaterska postacia, legendarna osobowoscia literatury sredniowiecznej. W skrócie mozna przedstawic jego dzieje nastepujaco: gwardia dowodzona przez Rolanda zostala otoczona przez Sarecenów (muzulmanów, wrogów chrzescijan). W nierównej walce, unoszac sie honorem, Roland nie chce zadac w czarodziejski róg, który wzywa na pomoc armie królewska. Kiedy decyduje sie na to pod koniec bitwy, jest juz za pózno. Król Karol przybywa, aby pomscic Rolanda i poleglych zolnierzy, lecz Roland umiera. Cechy rycerza idealnego, jakimi odznacza sie Roland to: odwaga - wskazuje na to zachowanie sie Rolanda w czasie walki, wiernosc wladcy (w tym przypadku Karolowi Wielkiemu), jedna z najwazniejszych cech rycerza byla tez poboznosc i wiernosc Bogu. Walczyl taki rycerz z reguly z niewiernymi, krzewiac wiare chrzescijanska. Roland na przyklad walczyl przeciw Saracenom. Wiernosc ojczyznie i przywiazanie do niej (patriotyzm) widac, gdy Roland mówi: Nie daj Bóg, aby slodka Francja miala isc w pogarde i kiedy ginie: za króla, w imie Boga i ojczyzny - Francji. Inne cechy rycerza to: nadludzka sila i umiejetnosc walki, zapal i pragnienie walki, wiernosc w przyjazni i mestwo. Ogromnie wazny jest honor rycerza - wyeksponowany takze w Piesni o Rolandzie. Roland nie wzywa pomocy, gdyz byloby to wystawieniem na szwank jego honoru rycerskiego, dopiero gdy widzi kleske i smierc Francuzów decyduje sie zadac w róg. Drugi to ideal wladcy - tu za przyklad moze nam posluzyc portret Boleslawa Chrobrego i Boleslawa Krzywoustego, jaki odrysowuje Gall Anonim w Kronice polskiej. Gall Anonim prezentuje wzór wladcy chrzescijanskiego na przykladzie czynów i osoby króla Boleslawa Krzywoustego. Warto zauwazyc, ze takim idealem jest równiez opisywany przodek Krzywoustego - Boleslaw Chrobry. Obaj królowie maja podobne cechy: idealny wladca to czlowiek sprawiedliwy i rycerski. Jest to wielki i slawny maz, który walczy z poganstwem w imie wiary chrzescijanskiej. Cechami jego sa: mestwo, moc, poboznosc, madrosc. Król powinien byc srogi, lecz sprawiedliwy, przebiegly i madry w walce. Za jego panowania w kraju panuje dobrobyt, spokój, i radosc. Opisujac dzieje Boleslawa Chrobrego, moc jego ukazuje np. w ilosci wojsk, jakie posiada Boleslaw (tysiace pancernych z róznych miast itd.). Cnote i szlachetnosc tego króla oraz jego poboznosc obrazuje stosunkiem króla do duchownych; mówi: "a sprawiedliwy byl zarówno dla ubogich wiesniaków jak i dla magnatów i rycerzy". Gall Anonim ukazuje szczodrobliwosc króla , opisujac jego stól i bogactwo domu, jego dobroc w darowywaniu win. Boleslawa Krzywoustego nazywa "Boleslawem, który nie spi", przedstawia go jako postrach wrogów - Pomorzan i Niemców, a przede wszystkim podkresla talenty Krzywoustego jako wielkiego wodza.Trzeci ideal, to ideal swietego (ascety), a przykladem takiego wzoru osobowego moze byc sw. Aleksy z Legendy o sw. Aleksym. Aleksy pochodzil z ksiazecego rzymskiego rodu. Rodzice jego byli bardzo poboznymi ludzmi, a on jeszcze przewyzszal ich poboznosc. Majac 24 lata, zgodnie z wola ojca, zeni sie z ksiezniczka, ale w noc poslubna sklada slub czystosci i wyrusza w swiat, by sluzyc Bogu. Zabral zlota, srebra, tyle ile mógl uniesc, rozdal wszystko biednym, a sam siedzial pod kosciolem, modlil sie, zebral, zyl w skrajnym ubóstwie. Pierwszym znakiem od Boga jest zejscie z oltarza Matki Boskiej, która nakazuje klucznikowi wpuszczenie Aleksego do kosciola, by nie marzl na mrozie. Gdy otoczona go czcia i zyskal spory rozglos, postanawia opuscic to miejsce, slawa bowiem nie wydaje mu sie godna prawdziwego ascety. Sporo wedruje, a gdy kolejny cud sprawia, ze przybywa do Rzymu, zyje nie rozpoznawczy przez 16 lat pod schodami domu swojego ojca. Ponizany, "kazdy nan pomyje lal", zebrze i modli sie. Gdy czuje, ze umiera, pisze list, w którym spisuje swoje dzieje. W momencie jego smierci rozdzwonily sie dzwony w calym Rzymie. Droge do zmarlego wskazuje ludziom niewinne dziecko. List z piesci swietego mogla wyjac tylko jego zona, bowiem ona takze jest czysta i niewinna. Asceza jest to wyrzeczenie sie dóbr materialnych, ziemskich, postawa preferujaca dobra duchowe, umartwianie ciala, by doskonalic sie w cnocie. Celem postawy ascetycznej bylo osiagniecie swietosci. Ascete cechowalo postawienie wszystkiego na jedna kartke, maksymalizm postawy, tzn. calkowite poswiecenie sie wybranemu celowi.Oprócz tych "podstawowych" propozycji sredniowiecznej literatury, warto wspomniec takze postawe sw. Franciszka z Asyzu. Sw. Franciszek z Asyzu stworzyl system zwany franciszkanizmem, stanowiacy niezwykla, radosna filozofie wiary. Sw. Franciszek glosil wszechogarniajaca milosc do swiata, braterstwo wszelkich zyjacych istot, uwielbienie swiata i jego piekna. radosna wiare w Boga oraz ideal ubóstwa. Wystepowal przeciw okrucienstwu, nienawisci, zabijaniu i chciwosci. Stworzyl zakon wedrujacy, a legendy dotyczace jego zycia zawieraja Kwiatki sw. Franciszka z Asyzu.