Wyszukiwarka:
Artykuły > Studia >

POJĘCIE I ŹRÓDŁA DOCHODÓW BUDŻETOWYCH




POJĘCIE I ŹRÓDŁA DOCHODÓW BUDŻETOWYCH Dochody budżetowe są częścią dochodów publicznych gromadzonych w budżecie. Pochodzą one przede wszystkim z danin publicznych (podatków i opłat) pobieranych w sposób przymusowy i bezzwrotny. Ponadto dochody budżetowe napływają z działalności gospodarczej państwa oraz z jego majątku. Państwo korzysta także z dochodów zwrotnych, zaciągając dług publiczny (pożyczki wewnętrzne lub kredyty zagraniczne). Struktura dochodów budżetowych w danym państwie zależy od jego ustroju polityczno-gospodarczego. Źródłem pokrycia dochodów budżetowych danego państwa jest część dochodu narodowego. W formacjach społecznych opartych na prywatnej własności środków produkcji państwo w niewielkim zakresie prowadzi działalność produkcyjną i w konsekwencji tylko nieznaczna część dochodu narodowego może znajdować się bezpośrednio w dyspozycji państwa. Państwo zmuszone jest zatem sięgać do tych dochodów w ramach wtórnego podziału dochodu narodowego. W tym celu stosuje się opodatkowanie bezpośrednie i pośrednie. Instrumenty gromadzenia dochodów publicznych Dochodami publicznymi są wpływy budżetowe z poszczególnych źródeł. Podstawowym źródłem dochodów budżetowych jest dochód narodowy. Uzupełniające znaczenie mają wpływy z majątku narodowego. Dochody publiczne, których źródłem jest zarówno dochód narodowy, jak i majątek, są pobierane w różnych formach, a mianowicie: -podatków, -opłat, -dochodów z publicznej działalności zarobkowej, -pożyczek publicznych, -dochodów z emisji pieniądza. Wśród wymienionych dochodów publicznych zasadnicze znaczenie mają podatki. Pojęciem podatku należy objąć świadczenia pieniężne nakładane jednostronnie na podatników przez państwo na podstawie przepisów prawa. Podatek ma charakter ogólny, przymusowy, bezzwrotny, nieodpłatny, pieniężny. Opłaty stanowią skromniejsze od podatków źródło dochodów budżetowych. Można rozróżnić trzy rodzaje opłat: - będące podatkami, - będące cenami, - opłaty administracyjne. W pierwszym przypadku opłaty nie maja charakteru ekwiwalentnego, np. opłata klimatyczna, opłata targowa. Od podatków różni je nazwa oraz to, że stanowią dochody budżetów Iokalnych. W drugim przypadku opłaty są, pobierane w zamian za świadczenia wzajemne i w pełni ekwiwalentne. Tego rodzaju opłaty są cenami świadczonych usług, np. opłata za gaz, wodę. Trzeci przypadek dotyczy opłat pobieranych z tytułu czynności urzędowych. Uzyskiwanie przez Państwo dochodów z działalności zarobkowej ma miejsce wówczas, gdy oferowane są na rynku dobra i usługi przedsiębiorstw publicznych, jak np. komunikacyjnych, zaopatrzeniowych, banków i kas oszczędnościowych. Dochody mogą także pochodzić z udziałów w działalności zarobkowej innych podmiotów, dzierżawy gruntów itp. Wpływy z takiej działalności zarobkowej stanowią dochody budżetów gmin. Składki z tytułu ubezpieczenia społecznego są zbliżone do podatków wtedy, kiedy są opłacane obowiązkowo. Na pokrewieństwo składek z tytułu ubezpieczenia społecznego z podatkami wskazuje relacja między nimi a otrzymywanymi świadczeniami. Czasem, jako formę dochodu publicznego zbliżoną do opłat wymienia się składki na rzecz organizacji, do których przynależność pewnych grup zawodowych jest obowiązkowa. Dotyczy to adwokatów, lekarzy, rzemieślników, itp. Nie można ich jednak zaliczać do dochodów parapodatkowych, gdyż organizacje pobierające takie składki członkowskie nie mogą stosować przymusu wobec nie płacących członków. Pożyczki publiczne stanowią kolejną formę dochodów publicznych. Mogą one być zaciągane w sposób przymusowy lub dobrowolny zarówno w kraju jak i za granicą. Pożyczki tworzą pewną iluzje zwiększenia dochodów. Iluzja ta jest jednak doraźna, gdyż wraz ze zbliżaniem się terminu spłaty pożyczek oraz odsetek niezbędne jest najczęściej podwyższanie podatków. Państwo może uzyskiwać również dochody z emisji pieniądza. Dochodem jest różnica między kosztami emisji monet a ich nominalną wartością. Pod pojęciem systemu dochodów budżetowych należy rozumieć ogół wpływów do budżetu państwa, gmin, powiatów i samorządów wojewódzkich, klasyfikowanych wg kryteriów: ekonomicznego, prawnego oraz organizacyjnego. Według kryterium prawnego dochody budżetowe można podzielić na: 1. bezzwrotne i zwrotne, 2. odpłatne i nieodpłatne, 3. przymusowe i dobrowolne, 4. zasadnicze i uboczne.