Wyszukiwarka:
Artykuły > Studia >

PODATNIK W ROZUMIENIU USTAWY O PODATKU VAT




PODATNIK W ROZUMIENIU USTAWY O PODATKU VAT Rozdział 1 Zgodnie z art. 5 ustawy o podatku od towarów i usług, podatnikami tego podatku są osoby prawne, jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, mające swą siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium Polski, o ile wykonują we własnym imieniu i na własny rachunek wymienione w ustawie czynności. Ważne są okoliczności podejmowanych przez podatnika działań, albowiem opodatkowaniu podlegają jedynie czynności podjęte z zamiarem ich częstego wykonywania i powtarzania. Co ciekawe opodatkowaniu podlegają także czynności wykonane jednorazowo np. jednorazowa sprzedaż rzeczy nabytej w tym właśnie celu. Tak więc o częstotliwości decyduje zamiar podatnika i okoliczności towarzyszące wykonywaniu danej czynności. Małe znaczenie ma tu powtarzalność samej czynności. Ustawowe ukształtowanie podmiotowego zakresu podatku wyklucza z grona podatników osoby wykonujące czynności podlegające opodatkowaniu w ramach stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy zlecenia itp., dlatego iż osoby te wykonują owe czynności we własnym imieniu ale na rachunek innego podmiotu. Ustawa nie wyklucza natomiast z grona podatników maklerów, agentów, komisantów-są oni podatnikami w zakresie własnej prowizji uzyskanej z tytułu pośrednictwa wykonywania czynności i zawierania umów. Oprócz podatników mających miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Polski ustawodawca do grona podatników zalicza również podmioty „ zagraniczne” , czyli mające swoją siedzibę lub miejsce zamieszkania za granicą, jeżeli określone w ustawie czynności wykonują osobiście lub przy wykorzystaniu urządzeń lub zakładów prowadzących działalność usługową, handlową lub produkcyjną na terytorium naszego kraju. O zaklasyfikowaniu ich do grona podatników decyduje w tym wypadku miejsce wykonywanych czynności podlegających opodatkowaniu. Specyficzne zasady opodatkowania dotyczą podmiotów sprowadzających towary z zagranicy, na których ciąży obowiązek zapłaty cła. Dotyczy to również towarów zwolnionych z cła na podstawie odrębnych przepisów a także towarów na których cło zostało zawieszone. Podatek VAT płacą na granicy wszystkie podmioty importujące towar, bez względu na póżniejsze przeznaczenie towaru-własne lub handlowe potrzeby. Przy opodatkowaniu towarów importowanych bez znaczenia jest częstotliwość sprowadzanych towarów oraz fakt czy podatnik importujący towar jest w kraju zwolniony podmiotowo z podatku od towarów i usług. Ruśkowski słusznie zauważa, że o ile podatnikiem VAT jest zazwyczaj osoba dokonująca sprzedaży lub usługi, to w przypadku wykorzystywania usług pochodzących z importu podatkiem obciążony jest usługobiorca. Opodatkowanie usługodawcy w kraju wynika z braku możliwości opodatkowania podmiotu zagranicznego, świadczącego na terenie RP swe usługi. Chodzi tu bowiem o usługi o charakterze niematerialnym, np. doradztwo prawne, finansowe, których nie można wykryć czy ujawnić poprzez kontrolę graniczną. Na równi z importem usług traktowane są usługi turystyki wyjazdowej. Warto zwrócić uwagę na fakt, iż podatnikami VAT są wszystkie podmioty wykonujące czynności podlegające opodatkowaniu w rozumieniu artykułu 2 ustawy, bez względu na to, czy owe czynności są wykonywane z zachowaniem warunków formalnych określonych w przepisach prawa. Oznacza to że podatnikiem jest również osoba wykonująca czynności w ramach działalności prowadzonej bez stosownego zezwolenia, nie wpisana do ewidencji działalności gospodarczej, nie zarejestrowana w urzędzie skarbowym przed dokonaniem pierwszej czynności, nie posiadająca numeru identyfikacji podatkowej. Jedyną cechą różniącą w.w podatników od podatników dokonujących określonych czynności z zachowaniem wszelkich wymogów formalnych, jest brak możliwości korzystania z wielu uprawnień, ulg i udogodnień. Rozdział 2 Podmioty obciążone podatkiem od wartości dodanej są jedną grupą, natomiast w drugiej znajdują się te, których dotyczą zwolnienia od VAT. Istotne jest jednak że nawet w przypadku zwolnienia, podmioty te formalnie pozostają nadal podatnikami , ponieważ zobowiązane są do prowadzenia ewidencji oraz ewentualnej rejestracji w urzędzie skarbowym. W pewnych okolicznościach sam zainteresowany może decydować o zakwalifikowaniu go do jednej lub drugiej grupy. Powodem wyodrębnienia z grona wszystkich podatników VAT kategorii podmiotów zwolnionych jest dążenie do uniknięcia opodatkowania drobnych podmiotów gospodarczych. Zamierzeniem ustawodawcy było uniknięcie nakładania na niektóre podmioty zbyt czasochłonnych i kosztownych czynności. Zwolnienia podmiotowe, bo o nich mowa, dotyczą wyłącznie podatku od towarów i usług, nie odnoszą się do podatku akcyzowego normowanego przez tę samą ustawę. Zwolnień nie stosuje się do importu towarów oraz oddziałów osób prawnych, które na mocy decyzji urzędu skarbowego stały się samodzielnymi podatnikami VAT. Od podatku, na mocy ustawy zwolnieni są podatnicy, u których wartość sprzedaży towarów, a także wartość exportu towarów i usług nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym 80.000 zł. Jeżeli limit ten zostanie przekroczony, to zwolnienie traci moc, a opodatkowaniu podlega nadwyżka ponad ustanowioną przez ustawodawcę kwotę. Podatnicy w.w mogą jednak zrezygnować ze zwolnienia pod warunkiem zawiadomienia o tym zamiarze właściwego urzędu skarbowego przed początkiem miesiąca, w którym rezygnują ze zwolnienia. Od podatku zwolnieni są też podatnicy opłacający podatek dochodowy w formie zryczałtowanej w zakresie objętej tą formą opodatkowania. Dotyczy to jednak tylko formy karty podatkowej i nie obejmuje innych form zryczałtowania. Podmioty opłacające podatek dochodowy w formie zryczałtowanej mogą jednak stać się podatnikami VAT. Ma to miejsce wówczas gdy exportują one towary i usługi. W takiej sytuacji stosuje się stawkę 0%, co umożliwia zwrot z budżetu państwa podatku naliczonego przez dostawców. Ostatni rodzaj zwolnień podmiotowych przysługuje zakładom pracy chronionej, w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Mogą oni wybrać zwolnienie od podatku bez względu na wartość sprzedaży towarów, pod warunkiem złożenia przez podatnika pisemnego oświadczenia we właściwym urzędzie skarbowym, oraz pod warunkiem spełnienia warunków formalnych przewidzianych w przepisach szczegółowych. Ulg o których mowa w tym akapicie nie stosuje się do podatników sprzedających wyroby akcyzowe oraz do podmiotów u których występują zaległości w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa. Ponadto jeżeli zwolniony od podatku jako zakład pracy chronionej nie spełnia określonych w przepisach warunków, urząd skarbowy może zastosować wobec niego sankcję polegającą na określeniu wartości sprzedaży w drodze oszacowania i ustaleniu podatku przy zastosowaniu podstawowej składki 22%, bez prawa obniżenia podatku należnego. Warto zaznaczyć, że podmioty zwolnione podmiotowo od VAT, nie mają prawa do potrącenia podatku zapłaconego przy nabyciu towarów i usług. Wyjątkiem są tu opłacający podatek dochodowy w formie ryczałtu i prowadzący odpowiednią ewidencję, którzy to dokonując exportu uzyskają zwrot podatku zapłaconego przy zakupach. Rozdział 3 Podstawowym obowiązkiem podatnika, jaki nakłada na niego ustawa jest obowiązek rejestracji. Rejestr podatników VAT umożliwia bowiem administracji skarbowej sprawne zarządzanie. Rejestracja polega na wypełnieniu formularza zgłoszenia rejestracyjnego. Warto przypomnieć, o czym była już mowa, że zaniedbanie zarejestrowania nie zwalnia podmiotów wykonujących określonych ustawowo czynności z obowiązku zapłaty podatku. Jednak tylko podatnicy zarejestrowani mają prawo do zwrotów pośrednich i bezpośrednich. Podatnik nie zarejestrowany nie przestaje być podatnikiem, traci tylko te uprawnienia ( ustawa nie przewiduje innych sankcji ). Urząd skarbowy potwierdza fakt zgłoszenia i nadaje podatnikowi numer identyfikacji podatkowej, którym podatnik ma obowiązek posługiwać się we wszystkich sprawach związanych z VAT i umieszczać ten numer na wystawianych fakturach i ofertach. Jeżeli podatnik ma zamiar zaprzestać wykonywania określonych ustawowo czynności, ma obowiązek zawiadomić o tym fakcie właściwy urząd skarbowy który wykreśli podatnika z rejestru. Podatnicy obowiązani są składać w urzędzie skarbowym deklaracje podatkowe dla podatku od towarów i usług za okresy miesięczne do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy. Podatkiem do zapłacenia jest wedle ustawy, nie licząc przypadków szczególnych, różnica pomiędzy podatkiem należnym( stanowiącym iloczyn kwoty obrotu i właściwej stawki ) a podatkiem naliczonym( stanowiącym sumę kwot podatku zawartego w fakturach potwierdzających zakupy podatnika ). Podatnik na każdym szczeblu obrotu ma więc prawo do odliczeń kwot podatku zawartych w zakupach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Kwotę podatku naliczonego stanowi także, w przypadku importu- suma kwot podatku wynikających z dokumentu celnego, oraz kwota podatku należnego od importu usług, z wyjątkiem podatku od usług turystyki wyjazdowej, usług związanych ze sprzedażą zwolnioną od podatku oraz związanych z czynnościami nie wymienionymi w art. 2 ustawy. W przypadku gdy kwota podatku naliczonego jest w okresie rozliczeniowym wyższa od kwoty podatku należnego, podatnik ma prawo, z zastrzeżeniem przepisów szczegółowych, do obniżenia o tę różnicę podatku należnego za następne okresy. Różnica ta podlega zwrotowi, jeśli całość lub część sprzedaży towarów opodatkowanych jest stawką niższą niż 22% tj. stawką obniżoną 7% lub preferencyjną 0%. Podatnik ma prawo domagać się zwrotu omówionych różnic pieniężnych w terminie 15 i 25 dni od złożenia wniosku, a w przypadku opieszałości urzędu skarbowego ma prawo do określonych w przepisach odsetek. Uprawnienia te nie dotyczą podatników którzy zalegają z zapłatą podatków stanowiących dochód budżetu państwa. W tym przypadku kwota zwrotu różnicy podlega z urzędu zaliczeniu na zaległe zobowiązania podatkowe. Kolejną wynikającą z ustawy powinnością jest zobowiązanie podatników bez wezwania do obliczania i wpłacania podatku za okresy miesięczne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy, na rachunek właściwego urzędu skarbowego. Nie dotyczy to podatników importujących towary i opłacających podatek VAT na granicy, w rozumieniu art. 11. Jedynie w przypadku, gdy obliczenie podatku, a co za tym idzie zapłacona kwota jest nieprawidłowe, organ podatkowy koryguje je w formie decyzji podatkowej. Nie ma natomiast możliwości do wyrażenia zgody na korektę złożonej deklaracji. Podatnicy sprzedający towary i świadczący usługi są zobowiązani, z uwzględnieniem przepisów szczegółowych, do prowadzenia ewidencji obrotu i kwot podatku należnego przy zastosowaniu kas rejestrujących. Podmioty naruszające ten obowiązek tracą prawo do obniżenia podatku należnego. Podatnicy w związku z prowadzoną działalnością są zobowiązani do wystawiania faktur stwierdzających i potwierdzających sprzedaż towarów, jej datę, cenę jednostkową bez podatku, wartość sprzedaży, kwotę podatku, kwotę należności oraz dane dotyczące podatnika i nabywcy. Zakończenie Podatek od towarów i usług, zwany podatkiem VAT sprawia często wiele problemów najbardziej zainteresowanym czyli podatnikom. Dzieje się tak z uwagi na występujące różnice w strukturze i zasadach samego podatku w porównaniu do wcześniej znanych podatków dochodowych. Duże kłopoty wywołuje brak w podatku od towarów i usług instytucji zeznania rocznego a co za tym idzie konieczność rozliczania go w cyklach miesięcznych. Praca ta miała stanowić właśnie o samych zainteresowanych, intencją moją było wskazanie występujących różnic, wypunktowanie praw i obowiązków podatników i przejrzyste uszeregowanie najważniejszych założeń ustawodawcy odnoszących się ściśle do podmiotów podatku. Stąd pozwoliłem sobie na pominięcie niektórych przepisów ustawy, często fundamentalnych w swojej treści, ale odnoszących się jedynie pośrednio do syntetycznie ujętego tematu pracy. Literatura Ustawa z dnia 8.01.1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym ( Dz. U. nr. 11, poz. 50, z póżniejszymi zmianami ); Polskie prawo finansowe, pod redakcją E. Ruśkowskiego, Wydawnictwo KiK, Warszawa 2000; I. Zubrzycki, Leksykon VAT 2000, Oficyna Wydawnicza UNIMEX,Wrocław 2000; Podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy, oprac. J. Głuchowski, Warszawa 1995; Podatki praktycznie nr. 3, Wydawnictwo Sorus, Poznań 1993; Zbiór Orzecznictwa NSA w zakresie podatku VAT, Izba Skarbowa, Toruń 2000; Podatki- Zbiór Ujednoliconych Przepisów, Wydawnictwo Drągowski S.A. , Warszawa 2000.