Wyszukiwarka:
Artyku造 > Epoka - Renesans >

Odrodzenie - charakterystyka epoki




Odrodzenie - charakterystyka epoki.

Epoka, w dziejach kultury zwana renesansem, rodowodowo zwi您ana z W這chami, nosi nie w這skie, lecz francuskie miano renaissance, co oznacza dok豉dnie odrodzenie. Nazw t, jako terminem historyczno-literackim, pos逝篡li si 鈍iadomie dopiero uczeni XIX w., okre郵aj帷 ni zjawisko odrodzenia literatury antycznej i odnowienia studi闚 staro篡tnych w czasach panowania francuskiego w豉dcy Franciszka I (1515-1547). P騧niej zakres terminu "renesans" poszerzy si; obejmuje si nim odnowienie, odrodzenie si ludzko軼i (renovatio hominis), podnoszenie si jej na wy窺zy poziom; tak瞠 odnowienie staro篡tno軼i (renovatio antiquitais;), odrodzenie przesz這軼i, dawnej wiedzy, kultury i sztuki antyku, programowo zapocz徠kowane w XIV w. Na rozw鎩 renesansu, jako epoki w dziejach kultury europejskiej, z這篡這 si wiele czynnik闚 historycznych. Do g堯wnych nale篡 kryzys papiestwa i rozw鎩 reformacji, rozbicie jedno軼i cesarsko-papieskiej Europy oraz powstawanie, po okresie rozbicia feudalnego, zjednoczonych pa雟tw (m.in. Hiszpania, Francja, Szwajcaria, Polska). Odrodzenie (renesans) rozpocz窸o si w XIV w. we W這szech, a w krajach p馧nocnoeuropejskich w ko鎍u XV w.; trwa這 we W這szech do pocz徠ku XVI w., a na p馧nocy Europy do ko鎍a tego wieku (po lata trzydzieste XVII w.). Na ostatnie dwa dziesi璚iolecia XV wieku przypada w Polsce 鈍it idei renesansowych (ju "Kronika" D逝gosza realizuje my郵 humanistyczn). W ko鎍u wieku przybywaj do Polski w璠rowni humani軼i - poeci: Filip Buoanaccorsi, Konrad Celtis. Kszta速uje si tak瞠 w opisywanym okresie mecenat zwi您any z dworem arcybiskupa lwowskiego. P騧na faza 鈔edniowiecza (II po這wa XV wieku) stopniowo ust瘼uje czasom prze這mu renesansowego, w kt鏎ych rozwija si 豉ci雟ka poezja humanistyczna, tworzona przez polskich artyst闚 (Miko豉j Hussowski, Jan Dantyszek, Andrzej Krzycki, Klemens Janicki). W okresie prze這mu renesansowego nast徙i tak瞠 rozw鎩 sztuki drukarskiej. Pierwszy, w璠rowny jeszcze warsztat drukarski pojawi si w Polsce w 1473 roku. Od 1503 roku drukarstwo na sta貫 ju wrasta w dzieje kultury polskiej (Haller, Hochfeder, Ungler). Olbrzymie znaczenie dla rozwoju renesansu mia豉 tak瞠 dzia豉lno嗆 Akademii Krakowskiej. W XV wieku w jej kr璕u rozwija造 si 篡we zainteresowania kultur humanistyczn W這ch i kultur antyczn. Wprowadzono do programu nauczania autor闚 klasycznych Wergiliusza, Owidiusza, Horacego, Terencjusza.

Renesans nie "odkry" antyku, tak jak odkrywa si nowe, nie znane dot康 l康y; w tym sensie humani軼i nie byli Kolumbami obszar闚 staro篡tnej kultury. Wiadomo bowiem, 瞠 i uczone 豉ci雟kie 鈔edniowiecze mia這 rozleg陰 orientacj w zakresie grecko-rzymskich osi庵ni耩 nauki, literatury, a zw豉szcza filozofii (scholastyka Arystotelesa). Jednak瞠 鈔edniowieczna wiedza o antyku by豉 mniej kompletna, w pewnym sensie chaotyczna, bo operuj帷a poszczeg鏊nymi fragmentami, a nadto nacechowana niejak ostro積o軼i, maj帷 廝鏚這 w okre郵onym stosunku do "poga雟kiej" epoki. Natomiast renesansowe odkrycie antyku polega這 na wspomnianym ju wskrzeszaniu jego duszy, czyli na pr鏏ie zrozumienia i poj璚ia staro篡tno軼i jako sensownej ca這軼i, w kt鏎ej ka盥y element ma okre郵one miejsce i znaczenie t逝macz帷e si w豉郾ie w zwi您ku z ow ca這軼i. Takie uj璚ie przyczyni這 si do innego, bardziej wszechstronnego na鈍ietlenia staro篡tnej wiedzy i kultury, do nadania jej zabytkom nowego, w豉軼iwego sensu. Wszechstronne, kierowane, harmonijne formowanie osobowo軼i oraz tw鏎czych zdolno軼i cz這wieka (humanitas) by這 niejako powt鏎zeniem greckiego idea逝 wychowawczego (staro篡tna nazwa paideia). Humanistyczne przej璚ie si antykiem nie mia這 znamion amatorszczyzny, by這 dog喚bne; chciano pozna mo磧iwie najwi璚ej i najdok豉dniej. Tak zrodzi造 si nauki humanistyczne uprawiane na wielu uniwersytetach europejskich, w tym na licz帷ej si Akademii Krakowskiej.