Wyszukiwarka:
Artyku造 > J瞛yk Polski >

Jak rozumiesz s這wa motta "Ludzie ludziom zgotowali ten los" ?




Jak rozumiesz s這wa motta "Ludzie ludziom zgotowali ten los" ? Motto utworu "Medaliony" Zofii Na趾owskiej dobitnie oddaje ca這kszta速 poruszonych tam spraw. Przedstawione tam zagadnienia, pomimo, 瞠 ukazuj g堯wnie los przedstawicieli narodu 篡dowskiego podczas II wojny 鈍iatowej oraz pozornie odmiennych i nie zwi您anych ze sob wydarze, w rzeczywisto軼i ukazuj moc z豉, kt鏎e zrodzi這 si pod postaci faszyzmu na 鈍iecie i "zaowocowa這" wybuchem tak straszliwej 鈍iatowej wojny, kt鏎a poch這n窸a wiele milion闚 ofiar na ca造m globie ziemskim, przechodz帷 tym samym do historii, jako najbardziej niegodziwe dzia豉nie cz這wieka przeciwko drugiemu cz這wiekowi. Gdyby spojrze przez pryzmat okoliczno軼i, jakie w闚czas zaw豉dn窸y 鈍iatem, mo積a by szuka pewnych sytuacji 豉godz帷ych win, wynikaj帷 z post瘼owania niekt鏎ych ludzi, wci庵ni皻ych niejako w wir ca貫j machiny, kt鏎ej dzia豉nie spowodowa這 tak straszn wyrw w stabilizuj帷ej si p豉szczy幡ie funkcjonowania 鈍iata, kt鏎y jeszcze w pami璚i mia poprzedni wielk wojn. Aby m鏂 ustosunkowa si w jakikolwiek spos鏏 do zawartego w omawianym wyra瞠niu sensu, nale篡 spojrze na pewien niezaprzeczalny fakt, 瞠 wszelkie dzia豉nia podczas ka盥ej wojny skierowane s przeciwko drugiemu cz這wiekowi, kt鏎y pomimo, 瞠 jest innej narodowo軼i lub kultury, to jednak jest tak瞠 cz這wiekiem, a to ju ka瞠 zastanowi si g喚biej nad istot wojny. Abstrahuj帷 zupe軟ie od konkretnego przypadku - II wojny 鈍iatowej - chcia豚ym zastanowi si nad przyczynami wojen pomi璠zy lud幟i. Celowo napisa貫m - lud幟i. To jest smutna prawda. Rozpatrywa wojn mo瞠my w kategoriach mi璠zynarodowych, lecz nale篡 zrobi pewne zastrze瞠nie. C騜 to jest nar鏚 ? Tak cz瘰to zastanawiam si nad pi瘯n i szlachetn ide patriotyzmu, a wi璚 przywi您ania do ziemi ojczystej, wynikaj帷ego z tradycji rodzinnych, uwarunkowa kulturowych. Lecz jak daleko mo瞠 si璕a czysty patriotyzm, a gdzie zaczyna si ju niezdrowy nacjonalizm, 瞠by nie powiedzie szowinizm. Nie jest mi nieznane uczucie nacjonalistycznej 陰czno軼i z w豉snym narodem - tej nierozerwalnej przez 瘸dne okoliczno軼i konsolidacji z duchem w豉snego narodu, lecz potrafi rozr騜ni granic pomi璠zy tymi uczuciami, stanowi帷 z jednej strony fundament do normalnej i prawid這wej rywalizacji mi璠zy narodami na mocy prawa i dobrych obyczaj闚, a z drugiej jednak ide, kt鏎a przeradza si w szowinistyczne uwielbienie w豉snego narodu, a w豉軼iwie cz瘰to w nie maj帷 g喚bszej motywacji nienawi嗆 do innych nacji. Nie spos鏏 nie zauwa篡 niebezpiecze雟twa, kt鏎e mo瞠 wynikn望 ze skierowania patriotycznych uczu na niew豉軼iwe tory, na co cz瘰to ma niebagatelny wp造w nasze otoczenie. Chcia豚ym teraz znaczenie tego zjawiska przenie嗆 na grunt okresu II wojny 鈍iatowej. Nale篡 spojrze na obywateli niemieckich przez pryzmat rodz帷ego si w ich narodzie nurtu szowinistycznego, faszystowskiego, kt鏎ego "z造m prorokiem" sta si Hitler, permanentnie umacniaj帷 ide, w kt鏎 w istocie wierzy豉 i kt鏎ej s逝篡豉 ca陰 dusz jedynie nieliczna garstka ludzi, najbardziej zwi您anych ze swoim przyw鏚c ideowym. Lecz p騧niej machina ta rozszerzy豉 na tyle zasi璕 swego dzia豉nia, 瞠 niejako poch這n窸a samych tw鏎c闚, odbieraj帷 im kontrol nad ca這kszta速em wydarze. Z造 przyk豉d zosta "podchwycony" przez ludzi, kt鏎zy nie potrafili przewidzie nawet nie bardzo odleg貫j przysz這軼i i wyniku w豉snych dzia豉, co powodowa這 wszczepianie ludziom fa連zywie przez nich rozumianej i interpretowanej idei narodowego socjalizmu - idei, kt鏎a pozornie mia豉 nar鏚 umocni i scali, a w istocie przyczyni豉 si do jego wewn皻rznego rozbicia. Rozbicia pomi璠zy si豉mi pseudopost瘼owymi - faszystowskimi, a konserwatywnym pogladem na prawdziwy patriotyzm. Dzia豉nia II wojny 鈍iatowej by造 jakby poszukiwaniem w豉snej to窺amo軼i przez si造, kt鏎e do tego aktu przemocy w wymiarze og鏊noludzkim dopu軼i造. Dlatego chcia豚ym jeszcze raz podkre郵i, 瞠 幢e zrozumiany nacjonalizm mo瞠 narodowi zaszkodzi, zamiast pozornie umacnia jego wewn皻rzn, spo貫czn struktur. W obliczu faktu jednocz帷ej si Europy chcia豚ym stwierdzi, 瞠 nie wydaje mi si realne ca趾owite zerwanie z wi瞛ami, 陰cz帷ymi ludzi z ich w豉snymi narodami, specyficznymi kulturami i tym wszystkim, z czym s poprzez histori swoj i swych przodk闚 zwi您ani. Ludzie odczuwaj potrzeb uto窺amiania si z w豉snym narodem i w豉郾ie ten brak jednoznacznego samookre郵enia mo瞠 powodowa nieumiej皻no嗆 znalezienia si cz這wieka w 鈍iecie. Z drugiej jednak strony ka盥y z nas musi znale潭 spos鏏 patrzenia na 鈍iat nie tylko z perspektywy dobra w豉snego narodu, lecz prawid這wo poj皻ego dobra og鏊noludzkiego, a wi璚 umiej皻no軼i spojrzenia na przedstawiciela innej nacji te jako na cz這wieka 篡j帷ego na wsp鏊nej przecie planecie Ziemi. Brak tej umiej皻no軼i i 郵epe zapatrzenie w pseudo-dobro w豉snej ojczyzny, a tak瞠 d捫enie do nierealnej na d逝窺z met, idei rz康zenia 鈍iatem przez jedn konkretn nacj, spowodowa這 ten straszny prze這m na kartach historii przecie nie tak odleg貫j, z kt鏎ej wszyscy ludzie powinni umie wyci庵n望 konstruktywne wnioski na przysz這嗆. Chcia豚ym teraz ukaza na bazie utworu "Medaliony" konkretne przyk豉dy odzwierciedlenia moich przemy郵e w rzeczywisto軼i II wojny 鈍iatowej. Utw鏎 ten z pewno軼i nieprzypadkowo rozpoczyna si tak wymownymi w swym znaczeniu s這wami motta. Jest on skarbnic fakt闚 z kt鏎ych ka盥y, nie zatracaj帷 niczego ze swej jednostkowej wyrazistosci, daje obraz typowy, stanowi帷y niejako syntez wydarze, kt鏎e mia造 miejsce w skali globalnej. Zofia Na趾owska w stosunkowo niewielkiej obj皻o軼iowo ksi捫ce zawar豉 wstrz御aj帷y obraz bezmiernego ludzkiego cierpienia, spr篹onej grozy, kt鏎y sta si wspania造m, o ile mo積a w og鏊e u篡 tego s這wa, literackim pomnikiem wzniesionym ofiarom wojny dla pami璚i potomnych, uderzaj帷ym w faszyzm z si陰 oskar瞠nia. Lektura tego utworu sk這ni豉 mnie tak瞠 do zastanowienia si nad przyczynami tak niegodziwego post瘼owania ludzi wobec samych siebie, gdzie przecie nie rozpatrujemy dzia豉 skierowanych przeciwko by造m oprawcom, kt鏎e mog造by by t逝maczone zwyk陰 ch璚i zemsty, lecz w豉郾ie os鏏, kt鏎ych motywacja dzia豉nia by豉 niejasna - post瘼owanie agresor闚 wobec ludzi, kt鏎zy zawinili jedynie tym, 瞠 bezpo鈔ednio lub po鈔ednio bronili w豉snego kraju, w豉snej historii, kultury i przesz這軼i. Sprawa nieludzkiego post瘼owania oprawc闚 jest jaskrawo i w mistrzowski spos鏏 ukazana w ksi捫ce. C騜 bowiem sk豉nia這 tych ludzi do tak spektakularnych dzia豉, nie maj帷ych na celu jedynie "pozbywania si wroga", a polegaj帷ych na u篡waniu bestialskich metod przemocy wobec ludzi, kt鏎zy i tak ju nie mogli si w 瘸den spos鏏 broni. Co by這 przyczyn tego wi璚ej ni zezwierz璚enia i utraty godno軼i ludzkiej, kt鏎e objawia這 si w dzia豉niu tych ludzi, kt鏎ych zadania r騜ni造 si cz瘰to diametralnie od wykonywanych w istocie czynno軼i. Czy ta nadgorliwo嗆 w wype軟ianiu swych obowi您k闚 jest jedynie pewnym objawem ch璚i zamanifestowania si造, kt鏎ej si s逝篡, czy te strachem przed pos康zeniem o brak uleg這軼i i wsp馧pracy z ca造m faszystowskim aparatem w豉dzy ? Lecz kt鏎 kategori nale篡 zastosowa przy ocenie ludzi, kt鏎zy b璠帷 je鎍ami oboz闚 koncentracyjnych, zostali wybrani, aby pe軟i funkcj blokowych, czyli tak zwani "kapo". Ich nadgorliwo嗆 wynika豉 g堯wnie ze strachu przed utrat tego tak przecie wygodnego i intratnego w tamtych okoliczno軼iach "stanowiska". Przejmowali si swoj rol, gdy zaakceptowali w duszy otaczaj帷 ich rzeczywisto嗆 i uznali, 瞠 skoro b璠zie ona ju permanentnie trwa, to aby prze篡, nale篡 ca趾owicie podda si w豉dzy. By豚ym ostro積y przy wydawaniu daleko id帷ych w swym krytycyzmie wniosk闚, gdy nie spos鏏 jest z odleg貫j perspektywy tamtych wydarze dokona w pe軟i obiektywnego os康u dzia豉lno軼i tamtych ludzi. Ale oczywi軼ie nie nale篡 nikogo winnego tutaj usprawiedliwia, gdy faktem niezaprzeczalnym jest to, i wielokrotnie nie musieli si posuwa do takich dzia豉 wymierzonych przeciwko drugiemu cz這wiekowi jak chocia瘺y te, ukazane w opowiadaniu "Wiza", gdzie nieludzkie i niehumanitarne post瘼owanie sta這 si tam codziennosci. Wszyscy ci ludzie - zar闚no z jednej, jak i z drugiej strony - byli na pewno ofiarami hitlerowskiej, faszystowskiej machiny przemocy, kt鏎a na okres tych kilku lat zaw豉dn窸a 鈍iatem i spowodowa豉 utrat ludzkiej godno軼i, zanik wszelkich zahamowa i dzia豉nie zgodne z og鏊nie przyj皻ymi i obowi您uj帷ymi obyczajami, lecz cz瘰to niezgodnymi z w豉snymi przekonaniami, gdy wymierzonymi przeciwko elementarnym zasadom mi璠zyludzkiego wsp馧dzia豉nia. Ogrom tego negatywnego zjawiska powodowa jednak wpojenie nowego systemu my郵enia i odczuwania - powodowa wyzbycie si wszelkich w豉snych uczu i przej璚ie nowego sposobu odbioru rzeczywisto軼i - zaadaptowania go na w豉snym gruncie i we w豉sny, cz瘰to specyficzny i odmienny, spos鏏. Czy bowiem "gapie" z opowiadania "Przy torze kolejowym" lub g堯wny bohater “Profesora Spannera" nie byli w豉郾ie przedstawicielami zjawiska tego straszliwego znieczulenia, wyzbycia si ludzkich odruch闚 ? Z pewno軼i tak. Lud幟i tymi rz康zi strach, wielki, kr瘼uj帷y dzia豉nie strach. To zniewolenie umys逝 by這, zreszt nie tylko w narodzie niemieckim wszechobecne. Silny mechanizm propagandy powodowa, i jedynie nieliczne, silne jednostki, takie jak chocia瘺y g堯wna bohaterka opowiadania "Dno", potrafi造 oprze si przekazywanemu zewsz康 poj璚iu o nowym obliczu 鈍iata. Cz瘰to jednak nawet ci, kt鏎zy oparli si w pierwszym okresie naporowi tych zniewalaj帷ych idei, z czasem, nie widz帷 przekonywuj帷ych alternatyw, si陰 rzeczy poddawali si psychicznie i ulegali "wyzwaniu dziej闚" - sile mechanizmu z豉. Rodzi si przy omawianiu tych bolesnych prawd bezgraniczne zdumienie faktem, i tyle krzywd i z豉 wyrz康zi sam cz這wiek, kt鏎ego przys這wiowa godno嗆 w konfrontacji z jego cz瘰to niezrozumia陰 "dzia豉lno軼i" z ca陰 pewno軼i poddana zosta豉 weryfikacji i stwierdzenie, 瞠 "cz這wiek to brzmi dumnie" ju nie znajduje zbyt g喚bokiego odzwierciedlenia w ca這kszta販ie bytowania cz這wieka na Ziemi. Daleko nie trzeba szuka. Wystarczy spojrze na "dzia豉nie" cz這wieka przedstawione przez autork w opowiadaniu "Cz這wiek jest mocny", kt鏎ego symboliczny tytu sk豉nia nas do wniosku, i cz這wiek, aby przetrwa, jest w stanie poni篡 si niemal do ostateczno軼i, stawiaj帷 na szal w豉sn godno嗆 i przekonania. Ale czy tak musia這 si dzia ? Czy nie w豉郾ie sam cz這wiek jest odpowiedzialny za stworzenie tej ogromnej przepa軼i pomi璠zy tym, co jest jego godne, a tym, co naprawd si dzia這 ? R闚nie r騜nica w znaczeniu s堯w - kat i ofiara - zaciera si przy rozpatrywaniu spraw wojny z perspektywy cz這wieka, kt鏎y nie jest przedstawicielem 瘸dnego pa雟twa,瘸dnej narodowo軼i. S這wa motta do utworu "Medaliony" s wstrz御aj帷ym ukazaniem rzeczywisto軼i, jaka rz康zi 鈍iatem, bo przecie nikt inny, lecz w豉郾ie sami ludzie przyczynili si do tego wszystkiego, co d逝go jeszcze pozostanie w pami璚i wielu milion闚 mieszka鎍闚 Ziemi. Zofia Na趾owska w pe軟i przekonywuj帷y spos鏏 ukaza豉 spos鏏 dzia豉nia, my郵enia oraz mentalno嗆 wielu jednostek spo貫cze雟twa, rzuconych przypadkowo do r騜nych punkt闚 odniesienia. Z perspektywy ka盥ego z nich wojna ta wygl康a豉 jakby troch inaczej, w rezultacie jednak dla ka盥ego stanowi豉 pewien istotny prze這m w 篡ciu i na ka盥ej z tych os鏏 wojna wywar豉 wi瘯sze lub mniejsze pi皻no swojego okrucie雟twa, sk豉niaj帷 ich ku refleksji nad prawdziwo軼i zawartych w motcie s堯w, 瞠 "ludzie ludziom zgotowali ten los".