Godzina myśli

• Słowacki Juliusz •

• 1833 •

Pierwsza w polskiej literaturze świadomie ukształtowana – i mistrzowska – autokreacja artysty. Osią poematu jest dzieciństwo

romantyka, pod postacią którego należy domyślać się autora.

Idealizacja dziecka jako istoty czystej, nie zepsutej jeszcze przez świat, była charakterystyczną cechą romantycznej poezji.

Słowacki obdarzył nadto dziecko ukazane w Godzinie myśli cechami przyszłego artysty, geniusza: chłopiec jest wrażliwy i

uduchowiony, chorowity, wyobcowany, żyje w krainie snów, marzeń i przeczuć, bez wiary w szczęście ani w Boga. Współgra z

tym opisem wygląd zewnętrzny: wątła postać, marmurowo biała karnacja, „płomień gorączkowy” w oczach i włosy „sypiące się

pierścieniem”.

Jest w poemacie kanwa pozorów, pozwalająca utożsamić „dziecko z czarnymi oczyma” z osobą autora. Tak jak on, bohater

Godziny myśli urodził się w Krzemieńcu, dorastał w Wilnie, pieszczony przez matkę i siostry (w biografii autora – córki doktora

Bécu), przeżył goryczą zabarwione uniesienie miłosne (Słowacki – uczucia do Ludwiki Śniadeckiej) i uniesienia przyjaźni,

zakończone samobójstwem przyjaciela (w świecie realnym – samobójstwo Ludwika Spitznagla). Czytelnik ma zatem uwierzyć, że

nawiązał intymny kontakt z autorem, i że poznał prawdę o jego młodości. Ku stworzeniu takiej iluzji zmierzał Słowacki, pisząc w

zakończeniu: „Oto jest romans życia, nieskłamany w niczem... ”.

Fakty czerpał rzeczywiście z własnego życia, ale wybierał je i stylizował tak, by tworzyły idealny wzorzec biografii przyszłego

poety. Godzina myśli była bowiem pierwszą odpowiedzią Słowackiego na III część Dziadów. Wpisanej w nie stylizowanej

autobiografii Mickiewicza–Konrada, odwołującego się do etosu filomatów i patriotyzmu, poświadczonego uwięzieniem, śledztwem i

zesłaniem, Słowacki przeciwstawia oto wizerunek dziecięctwa istoty wybranej, napiętnowanej geniuszem – romantycznego poety.

Mierzonego mniej polską, a bardziej europejską miarą. Znakomita autokreacja, a zarazem pierwsza poetycka polemika z tym, z

kim będzie spierał się do śmierci – z Adamem Mickiewiczem.