Fantazy

• Słowacki Juliusz •

• 1866 •

Fantazy powstał prawdopodobnie około 1841 r., opublikowany pośmiertnie (1866).

Akcja toczy się gdzieś na Ukrainie, w majątku hrabiostwa Respektów, około roku 1840. Hrabia Respekt po powrocie z rodziną z

zesłania na Syberię popada w kłopoty finansowe; dla ratowania majątku usiłuje wydać córkę Diannę za możnego hrabiego

Fantazego, który dla sfinalizowania małżeńskiej transakcji przybywa do Respektów. Fantazy jest – a może tylko stwarza pozory,

że nim jest – salonowym bawidamkiem i podziwianym przez damy poetą. Do Respektów przybywa tegoż dnia rosyjski Major,

który wspierał ich na Syberii; przywozi ze sobą zakochanego w Diannie (z wzajemnością) Jana, polskiego zesłańca, wcielonego

„w sołdaty” za udział w powstaniu. Pojawia się też porzucona przez Fantazego, zakochana w nim hrabina Idalia. Wokół

uczuciowych perypetii bohaterów toczy się akcja, ubarwiona awanturami (omyłkowe porwanie nie tej, co należało, kobiety);

stopniowo opadają pozory, spod sztuczności (stylizacja ogrodu !) i konwenansu (modna egzaltacja Idalii), wyłaniają się prawdziwe

emocje. Dramat kończy się na pozór szczęśliwie: Diana ma pobrać się z Janem, a Fantazy z Idalią. Ceną za ów happy end jest

śmierć szlachetnego Majora, który by zakończyć łańcuch nieporozumień, pozorując „amerykański pojedynek” popełnia

samobójstwo na cmentarzu.

Jest Fantazy arcydziełem jako najznakomitszy w polskim dramacie wyraz romantycznej ironii, niejednoznaczności, gry z

czytelnikiem. Styl serio zderza się w nim z komizmem, drwina przeplata liryczne fragmenty, towarzyszy układowi realiów:

sztucznie ustylizowanemu pałacowi i sztucznej malowniczności ogrodu Respektów. Komediowe chwyty są podporządkowane

przemienności prawdy i pozoru. Nic nie jest w Fantazym jednoznaczne: autor nie rozstrzyga, czy bohater jest kimś serio, czy

tylko salonowym poetą. Czy Idalia kocha, czy to jej kolejna gra? Czy w ogóle istnieje granica między prawdą a obłudą, czy istnieje

szczerość uczuć i autentyzm ideałów?

Można w teatrze pokazać Fantazego jako dramat, można – jako komedię pozorów. W obu przypadkach stanowi wielkie wyzwanie

dla aktorów.