Wyszukiwarka:
Artykuły > Studia >

Etyczny wizerunek firm funkcjonujących na rynku polskim




Etyczny wizerunek firm funkcjonujących na rynku polskim Przemiany społeczno-gospodarskie wpłynęły w ostatnich latach na funkcjonowanie polskich firm, przedsiębiorstw, organizacji. Przemiany te maja pozytywny i negatywny skutek. Przede wszystkim producenci w tych czasach zmuszeni są zabiegać o klientów, troszczyć się o nich. Pracownicy powinni rzetelnie wypełniać swoje obowiązki. Z drugiej strony w ciągu tych lat doszło do nadużyć, łatwego i szybkiego bogacenia się. A oto opinia pracowników na temat firm w których pracują: Czy zna pani/pan z kontaktów służbowych, osobistych lub ze słyszenia firmę godna zaufania, taka o której się mówi, że jest uczciwa, rzetelna ? Na pytanie ”Czy znane są Panu(i) uczciwe, rzetelne firmy?” respondenci odpowiadali bardzo różnie. Blisko połowa ankietowanych (49%) uważa, iż są to firmy polskie i tylko 18% badanych osób-firmy zagraniczne. Firmy godne zaufania to zdaniem większości (57%)respondentów przede wszystkim firmy prywatne i tylko 13% badanych osób wyraża pogląd, że są to firmy państwowe. Najwięcej firm godnych zaufania stanowią firmy średnie (33%), następnie duże (29%), najmniej firmy małe (18%).Ze względu na kondycję ekonomiczna, jako najbardziej rzetelne postrzegane przez respondent ów są firmy stabilne (57%), a w następnej kolejności rozwijające się (30%).Na postrzeganie polskich firm ze względu na ich rzetelność miały wpływ zarówno pozytywne, jak i negatywne czynniki związane z procesem transformacji .Największa część respondentów (35%) miała trudności z określeniem, w jakim kierunku zmienia się liczba uczciwych firm, 33% uważało, że uczciwych firm przybyło, 6% - że jest ich tyle samo, a 265 badanych osób sądzi, że jest ich mniej. Poniższe wykresy obrazują opinie pracowników na temat firm, w których pracują: 1. Czy sądzi Pan(i), że obecnie w porównaniu z sytuacją sprzed roku 1989 firm uczciwych, przestrzegających zasad jest w Polsce? 2. Czy zgadza się pan(i) z następującą opinią: „Obecnie w Polsce, etyczne postępowanie w biznesie nie opłaca się”? 3. Czy zgadza się pan(i) z następującą opinią: „Obecnie w Polsce, etyczne postępowanie w biznesie nie opłaca się”? 4. Czy zgadza się pan(i) z następującą opinią: „W sytuacji wyboru między postępowaniem etycznym i zyskiem, polscy przedsiębiorcy wybierają zysk”? Badania dowodzą, iż wizerunek polskiego przedsiębiorcy nie jest korzystny. Prawie 93% spośród nich zgodziło się zdecydowanie, iż w sytuacji wyboru między postępowaniem etycznym i zyskiem, polscy przedsiębiorcy wybierają zysk. Programy etyczne firm funkcjonujących na polskim rynku Odpowiedzi na pytania dotyczące potrzeby sfinalizowanych kodeksów etyki zawodowej przedstawione na wykresie wskazują, iż choć opinia pracowników na ten temat nie jest jednolita, podobnie jak to ma miejsce w przypadku opinii teoretyków, aż 70% badanych osób dostrzega taką potrzebę. Częściej na taką potrzebę wskazywały kobiety (72% odpowiedzi pozytywnych i 8% negatywnych) niż mężczyźni (odpowiednio 68% i 16%). Znacznie częściej na potrzebę sformalizowanych kodeksów etycznych wskazywali kierownicy (77% odpowiedzi pozytywnych i 9% negatywnych) niż właściciele (52% odpowiedzi pozytywnych i 33% negatywnych). Czy pana(i)zdaniem potrzebne są jakieś pisane zasady właściwego postępowania związanego z wykonywaniem pracy zawodowej, kodeksy etyki zawodowej? Analiza danych dotyczących programów etycznych w firmach funkcjonujących na polskim rynku mówi, że choć wiedza o programach etycznych firm dotarła już do wielu polskich przedsiębiorstw, na ogół uważają oni, iż w polskich przedsiębiorstwach jest jeszcze na nie za wcześnie. Rozkład odpowiedzi na pytanie o posiadanie przez firmę kodeksu etycznego wskazuje jeszcze rzadko taką praktykę w przypadku polskich firm. Porównanie odpowiedzi na pytanie o istnienie w firmie kodeksu etyki zawodowej kierowników i zwykłych pracowników wskazuje, iż kierownicy częściej niż zwykli pracownicy potwierdzają istnienie sformalizowanych reguł etycznych. Pytając członków kadry zarządzającej, kierowników, specjalistów to, czy firma ma kodeks, dowiadujemy się o istnieniu takiego kodeksu w sensie formalnym, pytając o to zwykłych pracowników, dowiadujemy się o faktycznej recepcji kodeksu. Kodeks etyczny w firmach funkcjonujących na polskim rynku Interesujące są odpowiedzi na pytanie o istnieniu kodeksu, udzielone przez pracowników banku. Spośród 138, badanych pracowników banku, 32% twierdziło, że kodeks branżowy nie istnieje, a 12% nie orientowało się, pomimo iż w branży bankowej został przyjęty ”Kodeks dobrej praktyki bankowej” w 1995 r. Jak często zasady zawarte w kodeksach etycznych okazują się pożyteczne przy podejmowaniu decyzji i w działaniu w pana(i) pracy? Dane przedstawione na wykresie wskazują postrzeganie przez pracowników użyteczności zasad zawartych w sformalizowanych kodeksach. Spośród osób, które pracują w firmach posiadających własny kodeks, kodeks branżowy lub w takich, w których pewne zasady zawarte są w zbiorach innych uregulowań zawodowych, dla 29% zasady te często pożyteczne, dla 64% czasem pożyteczne, zaledwie dla 35 nigdy nie są pożyteczne, a 4% osób powiedziało, że ich nie zna. Te ostatnie osoby pracują zatem w firmach, w których kodeks istnieje tylko na papierze i nie ma żadnego znaczenia praktycznego. Przyjęcie go przez firmę zostało zapewne spowodowane jakimiś czynnikami zewnętrznymi, natomiast kierownictwo firmy nie jest przekonane o możliwości oddziaływania kodeksu, ponieważ nie podjęto trudu by zapoznać z nim pracowników. Rozkład odpowiedzi na pytanie dotyczące szkoleń etycznych został przedstawiony na poniższym wykresie. Wynika z niego, iż szkolenia etyczne prowadzone w formie obligatoryjnej są niezwykle rzadką praktyką (3%), jaszcze rzadsza niż posiadanie przez firmę własnego kodeksu. Nieco częściej (4%) organizowane są szkolenia, w których pracownicy mogą uczestniczyć dobrowolnie, najczęściej (12%) szkolenia etyczne są fragmentem innych szkoleń pracowniczych.73% badanych osób opowiedziało , że ich firmy nie prowadza szkoleń i 8% nie orientuje się. Prawie 1/3 respondentów uważa, że firma powinna zorganizować takie szkolenie. Trochę częściej niż ogół pracowników uczestniczą lub maja szansę uczestnictwa w szkoleniach etycznych pracownicy banku (29%), dosyć zaskakujące jest, że gorzej poinformowani o organizowaniu takich szkoleń przez firmę (14%). Czy pana(i) firma organizowała szkolenia w zakresie etycznego postępowania w pracy? Przydatność szkoleń etycznych została na ogół pozytywnie oceniona przez pracowników, o czym świadczą poniższe dane. Jak często szkolenie w zakresie etyki pomaga panu(i) w podejmowaniu decyzji i działaniu w pracy? Ponadto organizowanie przez firmę szkoleń ma wyraźny wpływ na postrzeganie efektywności zasad etycznych zawartych w kodeksach, ponieważ spośród osób pracujących firmach prowadzących szkolenie 99% uważa, że zasady te są często lub czasem pożyteczne, ani jedna osoba nie twierdzi, że nigdy nie są pożyteczne i tylko 1% ich nie zna. Jak często zasady okazują się pożyteczne przy podejmowaniu decyzji i w działaniu w pana(i) pracy? Twierdzące odpowiedzi na pytanie o posiadanie przez firmę działu lub osób, zajmujących się problemami etycznymi, należy interpretować jako pełnienie przez ów działaczy osoby funkcji etycznych równocześnie z innymi zadaniami, nie wyłącznie. Wśród osób i działów zajmujących się problemami etycznymi najczęściej wymieniano: członków kadry zarządzającej firmą, kierowników, dział personalny. Czy pana(i)firma ma dział zajmujący się problemami etycznymi lub osoba, do której można zgłaszać wątpliwości związane z niewłaściwym postępowaniem? Czynniki ograniczające i sprzyjające wprowadzeniu programów etycznych przez firmy funkcjonujące na polskim rynku. Można wskazać na kilka przyczyn sprawiających, iż programy etyczne wprowadzane są przez polskie firmy w bardzo ograniczonym zakresie. Przede wszystkim, wiele z nich znajduje się stadium zdobywania pierwszego miliona. Większość małych przedsiębiorstw jest bardzo młoda: 74% spośród nich rozpoczęło działalność po 1989 r. Firmy w początkowym okresie swojego rozwoju borykają się z kłopotami finansowymi, brak im środków na bieżące funkcjonowanie, nie mówiąc o większych inwestycjach. Podstawowym celem przedsiębiorców kierujących młodymi firmami jest przetrwanie, utrzymanie się na rynku w związku z tym dopuszczają się wielu nie etycznych, a czasem nie legalnych praktyk, takich jak zatrudnianie pracowników ‘’na czarno”, eksploatowanie ich, nie wywiązywanie się z umów, zaleganie z opłatami, z dostawami, z odbiorem towarów, ukrywanie operacji finansowych itd. Kierownictwo takich firm nie tylko nie mają środków na wprowadzanie środków etycznych do swoich firm, ale nie są takim wprowadzaniem zainteresowane, gdyż działanie w nie przejrzystym otoczeniu służy w ich mniemaniu ich firmą. Firmy polskie rzadko mają etyczne kodeksy postępowania, a te , które je posiadają, na ogół nie wyrażają zgodę na ich publikowanie. Kodeksy etyczne firm normują zachowania kierownictwa i pracowników nie tylko wewnętrznie, ale także ale także zewnętrznie. Mogą być zatem traktowane jak nałożenie na siebie ograniczenia, którego nie przyjmują partnerzy, a więc zmniejszenie swoich szans sprawnego funkcjonowania w gospodarce w okresie transformacji, promującej raczej przedsiębiorców umiejących wykorzystać znajomości, luki w prawie niż postępując uczciwie. Pomimo to można zaryzykować stwierdzenie, że zainteresowanie polskich firm szeroko pojętymi programami etycznymi będzie rosnąć i złoży się na to kilka czynników. Podstawowym są pozytywne trendy w polskiej gospodarce i korzystne jej perspektywy. Wzrost zainteresowania upowszechnianiem standardów etycznych jest funkcją procesu stabilizacji gospodarki, w wyniku którego coraz więcej firm będzie zastępować strategię na przetrwanie strategią nastawioną na długoterminowy zysk i rozwój. Zainteresowanie programami etycznymi będzie wzrastać w wyniku rozwoju kontaktów kooperacyjnych i handlowych z partnerami z Unii Europejskiej, podobnie jak miało to miejsce w przypadku zdobywania certyfikatu ISO 2000. W niektórych polskich firmach powodem dla którego wprowadza się kodeks jest perspektywa nawiązania współpracy z firmą zagraniczną, wymagającą posiadanie takich standardów. Firmy te z kolei tego samego zaczną wymagać od swoich partnerów w Polsce, uruchamiając w ten sposób „łańcuch pozytywnych wymuszeń” . Zainteresowanie firm programami etycznymi, np. program Phare w ramach którego organizowane są konkursy Fair Play dla firm. Zwycięzcy takich konkursów nie tylko sami przekonują się, iż etyczne zachowanie się opłaca, ale może być zachętą do takich zachowań w swoim otoczeniu. Jednym z obszarów zainteresowania etyki biznesu jako etyki zawodowej są zasady kierujące postępowaniem ludzi, których łączy praca w tej samej firmie czy organizacji. Zasady te wynikają ze wspólnej kultury i doświadczeń ludzi w danej społeczności (Japonia) lub są rezultatem specjalistycznej polityki firm, czyli wprowadzania tzw. programów etycznych złożonych z trzech zasadniczych elementów: • Kodeksy zawierające standardy etyczne uznawane przez firmę • Szkolenia dla personelu dotyczące owych standardów • Komórka etyczna, której zadaniem jest monitoring przestrzegania zasad etycznych w firmie i ich stałe doskonalenie. Tradycje programów etycznych firmy sięgają początków XX wieku, jednak w szerszym wymiarze cieszą się zainteresowaniem od kilkunastu lat. Wyniki badań z 1995 r. przeprowadzonych na 235 firmach amerykańskich, spośród których 91% przedsiębiorstw posiada kodeks etyczny przedstawiają się następująco: Z kolei w wyniku badań dotyczących elementów programu etycznego wprowadzonych do firm uzyskano następujące informacje: Zainteresowanie firm wprowadzeniem programów etycznych zostało w pewien sposób wymuszone przez opinię publiczną, bulwersowaną opisami skandali i afer gospodarczych, które wynikały z braku zapobiegania nieetycznemu postępowaniu. W związku z tym wiele podmiotów uświadomiło sobie wagę standardów etycznych, co spowodowało utworzenie m.in. zrzeszenia firm chemicznych – Responsible Care czy Centrum Rozwoju Etyki w Hongkongu. Programy etyczne pełnią funkcje: • Wewnętrzną, która polega na uświadomieniu pracownikom etycznego wymiaru funkcjonowania biznesu oraz celów firmy i postępowania prowadzącego do ich osiągnięcia. • Zewnętrzną, polegającą na podtrzymywaniu dobrego wizerunku firmy. Programy etyczne mają na celu przeciwdziałanie stratom firmy wynikającym z nadszarpniętej reputacji spowodowanej czynnikami groźniejszymi nawet od konkurencji, jak korupcja i oszustwo. Dlatego też prawidłowo skonstruowany program etyczny powiększa długoterminowy zysk, a nawet powoduje uzdrowienie pogrążonego w moralnym chaosie przedsiębiorstwa, jak w przypadku General Dynamics Corporation. Firma ta należąca do sektora zbrojeniowego, poprzez wprowadzenie surowych przepisów dotyczących etyki, została zrehabilitowana wobec rządu i rynku. Jest to jednak dowód na to, iż nadużycia zdarzają się głównie w branżach, gdzie nie ma konkurencji, a produkty są niezbędne dla rządu bądź społeczeństwa. Analiza treści kodeksów etycznych firm Kodeks etyczny jest utrwalonym na piśmie zespołem zasad działania, których przestrzegania firma wymaga od swojego kierownictwa i pracowników. Kodeksy niektórych firm są ogólnie dostępne (firmy zagraniczne), inne udostępniają je jedynie swoim kontrahentom, jednak znaczna część traktuje je jako wewnętrzne dokumenty znane tylko pracownikom. Ostatnie podejście wynika z obawy o krytykę przedstawionych zasad oraz o nadmierne upublicznianie standardów firmy. Treść, szczegółowość oraz długość kodeksu jest zróżnicowana. Jednakże często rozpoczyna się od sformułowania misji firmy, czyli najbardziej ogólnego celu jej funkcjonowania, mającej charakter wizjonerski i określającej stosunek do interesantów. Społeczną odpowiedzialność podkreśloną w owej misji rozumiemy jako odpowiedzialność firmy wobec społeczeństwa wykraczającą poza obowiązek maksymalizacji zysku i zabiegania o interes akcjonariuszy. Przedstawione poniżej Credo firmy Johnson & Johnson obrazuje szeroki jej zakres: Poczuwamy się do odpowiedzialności przede wszystkim wobec lekarzy, pielęgniarek i pacjentów, wobec matek i wszystkich, którzy używają naszych produktów i korzystają z naszych usług. Wszystko, co dla nich czynimy, musi być wysokiej jakości. Musimy stale obniżać nasze koszty, by utrzymać godziwe ceny. Potrzeby naszych klientów muszą być zaspokajane szybko i trafnie. Nasi dostawcy i dystrybutorzy muszą mieć możliwość osiągania godziwego zysku. Czujemy się odpowiedzialni wobec naszych pracowników, mężczyzn i kobiet, pracujących dla nas na całym świecie. Musimy szanować ich godność i doceniać ich wartość. Oni zaś muszą mieć poczucie bezpieczeństwa w pracy. Wynagrodzenie musi być uczciwe i odpowiednie, a warunki pracy czyste, porządne i bezpieczne. Pracownicy muszą mieć możliwość wyrażania swoich sugestii i krytyki. Wszyscy muszą mieć jednakowe szanse zatrudnienia i doskonalenia swoich kwalifikacji. Kierownictwo musi być kompetentne, a jego działanie uczciwe. Poczuwamy się do odpowiedzialności, zarówno wobec społeczności lokalnych, w których żyjemy i pracujemy, jak i wobec całej ludzkości. Musimy być dobrymi obywatelami, wspierać rzetelną pracę i dobroczynność, a także uczciwie płacić podatki. Musimy wspierać rozwój społeczeństwa obywatelskiego, działać na rzecz poprawy zdrowia i podniesienia poziomu edukacji obywateli. Musimy dbać o własność, której posiadanie jest naszym przywilejem, chronić środowisko i zasoby naturalne. Poczuwamy się do ostatecznej odpowiedzialności wobec naszych akcjonariuszy. Biznes musi przynosić zyski. Musimy eksperymentować z nowymi pomysłami. Musimy prowadzić badania, rozwijać programy innowacyjne i sami płacić za nasze błędy. Musimy unowocześniać nasze wyposażenie i wprowadzać nowe produkty na rynek. Rezerwy muszą być czynione, by pozwolić na przetrwanie trudniejszych okresów. Przestrzeganie tych zasad powinno zapewnić akcjonariuszom godziwy zysk z kapitału. Wspólne cechy kodeksów etycznych: • Deklaracja legalności; • Zobowiązanie się do realizacji społecznej odpowiedzialności; • Obietnica wzrostu zysków firmy • Spełnianie obowiązków wobec interesariuszy, czyli klientów, akcjonariuszy, dostawców, kontrahentów, całego społeczeństwo oraz oczywiście pracowników, w stosunku do których firma zobowiązuje się:  szanować ich godność, indywidualność i prywatność,  dbać o dobre i bezpieczne warunki pracy,  zapewnić równość szans bez względu na płeć, narodowość, religię, rasę, poglądy polityczne, stopień niepełnosprawności,  stwarzać warunki stymulujące rozwój i doskonalenie umiejętności,  zapewnić godziwe wynagrodzenie odzwierciedlające indywidualne możliwości i wkład pracy. Główne role kodeksów i zawarte w nich zobowiązania wobec poszczególnych grup interesariuszy: • dobrze zorganizowane kanały komunikacyjne między kierownictwem a pracownikami, wzajemna wymiana informacji i opinii na temat działalności firmy; • gotowość świadczenia usług i dostarczania produktów najwyższej jakości jako droga do długoterminowego kontaktu z klientem opartego na zaufaniu; • zapewnienie akcjonariuszom stałych dochodów; • przejrzyste, udokumentowane i terminowe transakcje z dostawcami i kontrahentami; • wobec społeczeństwa:  zaspokajanie potrzeb i dostarczanie miejsc pracy;  troska o zdrowie i środowisko naturalne;  działanie oparte na zasadach uczciwej konkurencji;  zachęcanie pracowników do pracy na rzecz społeczeństwa. Oprócz zobowiązań, w kodeksach zawarte są również przesłanki do unikania sytuacji konfliktowych (70% badanych kodeksów) oraz sankcje związane z nieprzestrzeganiem zasad (84%). Do typowych sytuacji wywołujących konflikty interesów wg treści badanych dokumentów należą: • posiadanie tajnych powiązań z innymi kontrahentami bądź klientami; • powiązania z konkurencją; • wykorzystywanie urządzeń, czasu etatowego itp. do pracy nie związanej z firmą; • niezasłużone faworyzowanie dostawców, kontrahentów, klientów; • ujawnianie poufnych informacji; • oferowanie lub przyjmowanie korzyści i łapówek. Efektywność programów etycznych Programy etyczne mają na celu zapobieganie, wykrywanie, ujawnianie i korygowanie nieetycznych zachowań (prevent-detect-report-correct). Ich efektywność zależy od: • adekwatności i zgodności z kulturą firmy (dopasowania do indywidualnych potrzeb przedsiębiorstw z różnych branż i warstw kulturowych); • współuczestnictwa i otwartości (udziału specjalistów w dziedzinie standardów etycznych oraz pracowników i kierownictwa w tworzeniu programu); • formalnej poprawności kodeksu (bez norm sprzecznych norm); • ewolucyjności (aktualizacji); • opisanych wyżej otwartych kanałów komunikacyjnych (szkolenia i monitorowanie przebiegu programu); Program etyczny nie może stanowić jednorazowej akcji. Powinien być stałym elementem funkcjonowania firmy. W związku z tym powstają specjalne komórki, a nawet stanowisko tzw. menedżera ds. etyki, które czuwają nad wdrażaniem i efektywnością programu. Program etyczny nie chroni całkowicie przed nadużyciami w firmie. Jest skuteczny wobec tych, którym odpowiednia wiedza i motywacja pomaga w rozstrzyganiu dylematów i konfliktów, a nieskuteczny wobec szybko osiągnąć zysk, bez względu na metody.