Dziennik podróży do Tatrów

• Goszczyński Seweryn •

• 1834 •

Dziennik podróży do Tatrów , napisany w 1832, drukowany był we fragmentach na łamach czasopism od 1834, a wydany w

całości w Petersburgu w 1853.

Jego geneza wiąże się z siedmiomiesięcznym (od wiosny do jesieni 1832) pobytem Goszczyńskiego na Podhalu i wyprawami w

Tatry. Mieszkał wówczas w Łopusznej u Leona Tetmajera, brata Józefa, żołnierza i poety, autora wierszy o tematyce tatrzańskiej i

góralskiej. Wraz z członkami rodziny Tetmajerów i osobami z jej kręgu odbywał poeta wycieczki w góry. Dziennikowy zapis

pozwala na odtworzenie ich szlaku. Informacje zanotowane w Dzienniku pochodzą z własnych obserwacji i przeżyć autora, wiedzy

czerpanej z książek oraz opowieści ustnych i materiałów przekazanych przez poznanych na Podhalu ludzi. Są zadziwiająco

wszechstronne. Goszczyński przedstawia wygląd opisywanych okolic, ich ukształtowanie fizyczne, granice polityczne, szczyty,

doliny, jaskinie, wody, klimat, faunę i florę.

Dziennik ma oryginalną kompozycję. Jej rytm wyznacza właściwy dziennikowi układ chronologiczny. Fakt, iż jest to utwór po

części autobiograficzny, powoduje, że rzeczowym sprawozdaniom towarzyszą relacje nacechowane emocjonalnie, obok informacji

odnotowywane są wrażenia i doznania, obok niemal przewodnikowego przekazu pojawiają się opisy nasycone znaczeniami

symbolicznymi, przeplatają się elementy reportażu, relacji z podróży, gawędy, felietonu, studium etnograficznego.

Dziennik, kompendium romantycznej wiedzy o Tatrach i góralach, wyniknął z charakterystycznych dla romantyzmu zainteresowań

krajoznawczych, fascynacji urodą ziemi ojczystej, bogactwem folkloru i samorodnej sztuki ludowej, pierwotną naturalnością życia

ludu. Goszczyński pokazując zasoby góralskiej kultury formułował tezę, iż jest to kultura archaiczna, rdzennie polska, nie

skażona wpływami obcymi; to wspaniałe źródło narodowej twórczości literackiej.

Z demokratycznymi poglądami autora – polityka i konspiratora – wiązać musimy skupienie uwagi na mieszkańcach ziemi

tatrzańskiej oraz idealizację górali. Kategoryczne przeświadczenie, że „Tatry bez człowieka byłyby tylko ciałem bezludnym,

trupem olbrzymim”, prowadzi go do rozbudowania opisu życia górali. Przedstawia wygląd, charakter i ubiór mężczyzn, kobiet,

dzieci, mieszkania, pożywienie, warunki społecznego bytu (w tym konflikty między ludem góralskim a szlachtą, przyczyny

zbójnictwa), obyczajowość, kulturę, język.

Goszczyński, nazwany „poetyckim Kolumbem tej okolicy” (T. Pini), poprzez swój Dziennik odkrył dla literatury region podhalański

i jego walory, pokazał grozę i mistyczne piękno gór, zbudował podwaliny mitu wolnego górala.