"Antygona" napisana zostala w 440 roku p.n.e.
przez jednego z najwiekszych tragików greckich Sofoklesa. Utwór ten zwiazany
jest z mitem tebanskim, który opowiada o historii Edypa. Istota tragedii jest
konflikt, czyli starcie sie dwóch sprzecznych racji, a zwyciestwo którejkolwiek
z nich musi prowadzic do tragicznych konsekwencji. Konflikt polega na tym, ze
zadna za scierajacych sie stron nie moze byc lepsza lub gorsza, ale obu nie da
sie pogodzic. Jest to wiec sytuacja bez dobrego wyjscia. Bohaterami tragicznymi
w dramacie Sofoklesa jest wiele postaci. Mozna mówic o tragizmie Ismeny,
Eurydyki, Hajmona, ale ich tragizm stanowi konsekwencje tragizmu dwojga
glównych bohaterów: Antygony i Kreona. Konflikt ten zaistnial, gdyz Kreon wydal
zakaz grzebania zwlok brata Antygony, Polinejkesa, który wraz z obcym wojskiem
napadl na Teby, aby odebrac wladze swemu bratu Eteoklesowi. Obaj przeciwnicy
zgineli w walce, a Kreon kazal z honorami pogrzebac zwloki Eteoklesa, zas cialo
Polinejkesa pozostawic ptakom na pozarcie. Postapil tak dlatego, iz uwazal, ze
obroncy miasta nalezy sie godny pogrzeb, a zdrajce, jakim okazal sie
Polinejkes, trzeba ukarac nawet po smierci. Bohaterka zostala przylapana na
grzebaniu zwlok brata i przyprowadzona przed oblicze króla. Kreon skazal ja za
to na kare smierci. Kreon swoje postepowanie tlumaczyl checia utrzymania
autorytetu wsród poddanych. Wladca kierowal sie poczuciem wlasnej dumy i nie
chcial pozwolic, aby jego poddani lamali prawo ustanowione przez niego.
Swiadczylo by to o jego slabosci. Wazna role w tym konflikcie odegral fakt, iz
osoba, która odwazyla sie sprzeciwic królowi byla kobieta. To jeszcze w
wiekszym stopniu urazilo jego dume, o czym swiadcza slowa: "U mnie nie
bedzie przewodzic kobieta". Kreon poprzez wydanie wyroku na Antygone
chcial udowodnic, ze jest wladca stanowczym i winny zostanie ukarany, nawet
jesli jest czlonkiem królewskiego rodu. Sam zakaz pogrzebania ciala Polinejkesa
mial na celu podkreslenie, ze zdradzieckie dzialania przeciwko wlasnemu krajowi
nikomu nie moze ujsc bezkarnie. Antygona postanowila zlamac zakaz królewski i
mimo niebezpieczen-stwa, jakie jej za to grozilo, pogrzebac brata. W swoim
postepowaniu kierowala sie miloscia, a przede wszystkim obowiazkiem religijnym.
Antygona bronila swoich racji mówiac, ze wybrala wiernosc wobec prawa boskiego,
gdyz uwazala je za wazniejsze niz prawo wydane przez czlowieka, chociaz jest on
królem. Na pytanie, czy wiedziala o zakazie odpowiedziala twierdzaco i dodala,
ze "Nie Zeus przeciez obwiescil to prawo" i dalej "Wspólkochac
przyszlam, nie wspólnie-nawidzic". Kierowala sie wiec szlachetnymi
pobudkami i nie mogla odwrócic sie od swojego brata, mimo ze okrzyknieto go
zdrajca. Jej uczynek byl wiec dowodem milosci do brata, odwagi i wiernosci
zasadom religijnym. Widzimy wiec, ze zarówno jedna jak i druga strona konfliktu
miala swoje racje, a wybór pomiedzy nimi nie byl latwy, a nawet niemozliwy.
Tragizm Antygony polega wlasnie na tym, iz nie mogla ona wybrac pomiedzy dobrem
a zlem. Mogla jedynie wybrac mniejsze lub wieksze zlo. Gdyby podporzadkowala
sie zakazowi Kreona, przyjela by prawo ludzkie, lecz zlamala by prawo boskie,
które uwazala za wazniejsze. Dokonala wiec wybory podyktowanego jej przez
sumienie, nie bojac sie kary, która musiala poniesc. Pomimo ceny, jaka
zaplacila za swoje postepowanie, odniosla moralne zwyciestwo nad Kreonem, gdyz
zrozumial on swój blad i to, ze jego racje, jakkolwiek wazne, nie byly na tyle
istotne, aby lamac prawo boskie. Opamietanie przyszlo jednak zbyt pózno.
Doprowadzila do niego samobójcza smierc syna Kreona. Na swoje zycie targnela
sie równiez Eurydyka, która nie mogla przebolec utraty syna. W ten sposób
konflikt dwóch racji doprowadzil do tragedii. Moim zdaniem stanowisko Sofoklesa
wobec konfliktu jest wyraznie okreslone, wynika ono z jego pogladów etycznych i
religijnych. Nalezy wspo-mniec, ze twórca "Antygony" byl czlowiekiem
glebokiej wiary, silnie przywiaza-nym do tradycji. NIe akceptowal sofistycznych
koncepcji, które podwazaly nienaruszalnosc zasad moralnych i religijnych.
Wedlug Sofoklesa, niepisane prawa boskie byly odwieczne i nienaruszalne. I
dlatego tez w dramacie biora one góre. Smierc Antygony stala sie jej triumfem.
Trzeba zauwazyc, ze w konflikt obu praw wlaczaja sie bogowie. To za ich sprawa
Kreon odwoluje swój rozkaz. Interwencja bogów wskazuje jednoznacznie, ze
sposród dwóch prawd wyrazonych w dramacie, jedna jest wazniejsza.
Adam Mickiewicz "Dziady część III"
Mit grecki - pojęcie i podział
Biblia
Literatura parenetyczna; ideał rycerza i władcy, ascety - świętego, oraz kochanka
Quo Vadis
"Treny" J. Kochanowskiego
Topos śmierci w kulturze i sztuce średniowiecza
Adam Mickiewicz „Dziady” cz. II, IV, I
Henryk Sienkiewicz „Potop”
„Pan Tadeusz” czyli Ostatni zajazd na Litwie...
Molier "Świętoszek" - charakterystyka Tartuffe'a
Barok - literackie i ideowe wyznanie epoki
Filozofia starożytnej Grecji i Rzymu
Barok - charakterystyka epoki.
Filozofowie greccy.
Wybrane mity greckie, ich sens oraz ponadczasowy charakter
Wizja Boga, świata i człowieka...
"Świętoszek” Molier’a – charakterystyka postaci
Porównaj dwie wybrane relacje literackie z życia w obozach
Stanisław Wyspiański “Wesele”