Bramy raju

• Andrzejewski Jerzy •

• 1960 •

Świat przedstawiony Bram raju stanowi zbiór sytuacyjnych wykładników ludzkiej egzystencji, postaw wobec życia i kolei losu.

Treść utworu nawiązuje do wydarzeń z roku 1212, kiedy to wiejski pasterz, Stefan z Cloyes, poprowadził ku Jerozolimie krucjatę

dzieci. Celem krucjaty jest wyzwolenie Grobu Pańskiego z rąk niewiernych. Mogą tego dokonać tylko istoty niewinne, które

cechuje czystość i wiara. Przedstawieni w Bramach raju uczestnicy krucjaty spowiadają się w marszu jedynemu dorosłemu –

bratu minorycie. Z nakładających się na siebie wyznań (tzw. koncentryczna budowa utworu) wyłania się stopniowo obraz grzechu,

namiętności seksualnych, ciemnych i pokrętnych dążeń. To co pierwotnie jawiło się jako wielkie, powszechne i idealne (czyli idea

krucjaty), okazuje się podszyte pierwiastkiem indywidualnym, cielesnym, okazuje się czymś małym. Mądrość dojrzałego i

doświadczonego człowieka (spowiednika) nie przyda się na nic, odbiega bowiem od stanu zbiorowej świadomości, czyli

powszechnego zakłamania.

Przesłanie Bram raju jest następujące: to co nazywamy historią (albo historyczną koniecznością) nie jest niczym innym niż

zbiorowym omamieniem. Wielka idea społeczna może być skażona już w momencie narodzin, zwłaszcza gdy bierze się z

zatrutych źródeł: nieszczęścia, cierpienia, zagubienia. Staje się zatrutą i wówczas, gdy towarzyszy jej ślepa wiara.

Okazuje się, że wśród uczestników krucjaty nie ma ludzi bez winy. Nawet spowiednik nie jest bez winy. Zdaje on sobie sprawę z

tego, że bramy raju są jedynie mirażem, że celu krucjaty nie da się osiągnąć. Mimo to nie zapobiega dalszej wędrówce po

pustyni, bo łudzi się, iż w młodości odnajdzie sens i porządek świata. Gdy zdobywa się na gest protestu, zostaje wdeptany w

pustynny piasek. Młodzi ludzie idą dalej, choć bramy raju pozostają jedynie mirażem na martwej i spalonej słońcem pustyni.