Barok - charakterystyka epoki(8).

GENEZA NAZWY. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA EPOKI:
Nazwa epoki pochodzi z języka portugalskiego, w którym wyraz ”barocco” oznacza nieregularną perłę o dziwnym kształcie. W języku włoskim tego samego słowa używa się na określenie czegoś przesadnego i napuszonego. Już sam termin wskazuje więc na charakter sztuki i literatury epoki - dziwnych, wyrafinowanych formalnie, cechujących się asymetrią, nieregularnością. Pojęcie baroku pojawia się w wieku XVIII, a utrwala dzięki Der Cicerone [1855] Jacoba Burckhardta, w którym nowe, dziwaczne tendencje w sztuce włoskiej końca XVI wieku określa autor jako wynaturzenie reguł renesansu. Terminem “barok” określa się wszystkie zjawiska w sztuce zaistniałe między renesansem, a klasycyzmem i oświeceniem. Ustalenie granicznych dat epoki nie jest proste, gdyż barok rozwija się w różnych krajach w sposób niejednorodny. Pierwsze jego przejawy pojawiają się w Hiszpanii i we Włoszech w połowie XVI wieku, rozkwit epoki przypada na przełom XVI i XVII wieku. We Francji barok kończy się w połowie XVII wieku, zaś w Polsce trwa do końca wieku XVIII. Sztuka baroku, tworzona w opozycji do estetyki renesansowej, charakteryzowała się różnorodnością tematów i form w zależności od kręgu kulturowego, w którym powstawała. Na określenie nowych tendencji w różnych krajach używano odmiennych terminów: gongoryzm w Hiszpanii, marinizm we Włoszech, sarmatyzm w Polsce, niejednokrotnie barok pojmowano także jako sztukę kontrreformacji.

PODŁOŻE SPOŁECZNO – POLITYCZNE:
W epoce baroku doszło do znaczących przemian o charakterze społeczno – religijnym oraz licznych wojen [ m.in. wojna trzydziestoletnia 1618 – 1648 ]. Renesansowe nurty reformacyjne uległy załamaniu, Kościół podjął próby reorganizacji i jednocześnie starał się odzyskać swoją dawną pozycję. Na trwającym w latach 1545 – 1563 soborze trydenckim postulowano wzmocnienie władzy papieskiej, podjęcie działań zmierzających do ugruntowania wiary oraz konieczność przeciwdziałania reformacji. Utrwalenie zasad religii katolickiej miało się odbywać m.in. poprzez sztukę o charakterze sakralnym, głównie architekturę, malarstwo, rzeźbę oraz literaturę. Stając się surowym i krytycznym mecenasem sztuki Kościół propagował powrót do ideałów estetycznych średniowiecza, a głównym kryterium oceny wartości dzieł artystycznych uczynił “przystojność” i zgodność z nakazami religijnymi. Wiele dzieł sztuki uległo zniszczeniu, a ogłoszeniem Indeksu ksiąg zakazanych zapoczątkowano kościelną cenzurę. Wszystkie te zjawiska, zmierzające do przeciwdziałania reformacji, określa się mianem kontrreformacji. Szczególną rolę w realizowaniu haseł nowego nurtu miał odegrać, utworzony w 1534 roku przez Ignacego Loyolę, zakon Najświętszej Marii Panny Serca Jezusowego, którego członków zwano jezuitami. Pomimo silnej pozycji Kościoła znaczącą rolę w rozwoju kultury barokowej odegrały także ośrodki świeckie, głównie dwory królewskie i magnackie, kształtujące gusty i sprawujące opieką nad literatami.

CECHY BALLADY:
PRZEMIESZCZANIE ELE. EPICKICH I LIRYCZNYCH
OBECNOŚĆ NARRATORA
FABUŁA JEDNOWĄTKOWA
OPISY
OBECNOŚĆ ELE. FANTASTYCZNYCH
CHARAKTER TAJEMNICZOŚCI I GROZY
BOHATER ROMANTYCZNY
DUALIZM ŚWIATA
PODZIAŁ NA ZWROTKI I WERSY
SILNE ZRYTMIZOWANIE
OBECNOŚĆ RYMÓW

CECHY POWIEŚCI POETYCKIEJ:
UTWÓR WIERSZOWANY
FABUŁA NIE JEST PROWADZONA CHRONOLOGICZNIE
WYDARZENIA UKAZANE W SPOSÓB SUBIEKTYWNY, TAK
BY TWORZYĆ NASTRÓJ TAJEMNICZOŚCI I GROZY
NARRATOR
OPOWIADANIE O LOSACH BOHATERÓW PRZEPLATANE
WSTAWKAMI LIRYCZNYMI
OBECNOŚĆ MONOLOGÓW I DIALOGÓW
DYGRESYJNOŚĆ