Wyszukiwarka:

Wszędzie ------------------ Artykuły Newsy Informacje Linki Pliki

KIEROWANIE Analiza pojęć : kierowanie , zarządzanie , kierownik , przywódca. Na funkcjonowanie każdej firmy , instytucji , organizacji czy państwa składają się niezmiennie dwa procesy : kierowania i zarządzania . Przeplatają się ze sobą , uzupełniają , a czasami wydają się pozostawać w sprzeczności . Istnieje wiele poglądów i szkół , które proponują swój punkt widzenia na zarządzanie . Zdaniem J. Zieleniewskiego o zarządzaniu można mówić , gdy władza nad ludźmi wynika z własności rzeczy stanowiących dla nich niezbędne narzędzia i przedmioty pracy lub z upoważnienia otrzymanego od właściciela tych rzeczy . T. Pszczołowski prezentuje stanowisko , które traktuje zarządzanie jako działanie polegające na dysponowaniu zasobami . Według I. Majewskiej - Opiełki zarządzanie rozumiane jest jako sterowanie firmą czy instytucją mającą konkretne cele . Na proces zarządzania składają się cztery elementy : organizowanie , planowanie , kontrolowanie i aktywowanie . Podobnie zarządzanie określa J. Kurnal , stwierdzając , że jest to szczególny rodzaj kierowania opartego na władzy organizacyjnej wynikającej z prawa do własności rzeczowych środków działania . Nieco inaczej pojęcie to definiują L.R. Brummet , C.W. Pyle i E..G. Flamholtz , dla których jest to proces nabywania i doskonalenia , utrzymywania i wykorzystywania mieszanki zasobów potrzebnych dla osiągnięcia celów organizacji , przy czym zasoby stanowią ludzie oraz środki rzeczowe i finansowe będące w dyspozycji organizacji . Natomiast A.K. Koźmiński i K. Obłój , wskazują , że istotą w zarządzaniu jest zapewnienie stanu równowagi funkcjonalnej organizacji . Warunek ten będzie spełniony , gdy zachowywać będzie ona zdolność do samosterowania sobą , czyli formułowania celów i powodowania ich realizacji , a także utrzymywania swej struktury jako elementu wyodrębnionego z otoczenia . J. Trzciniecki i A. Czermiński określają zarządzanie jako zdolność do dysponowania majątkiem nieruchomym i ruchomym , wyznaczania celu gospodarczego i wytyczanie kierunków działania dla osiągania celu . Dla prekursora naukowej organizacji pracy H. Fayola zarządzać to znaczy prowadzić przedsiębiorstwo do osiągnięcia jego celu , wydobywając maksymalne możliwości ze wszystkich znajdujących się w naszej dyspozycji zasobów . Zaś H. Neuman stwierdza , że zarządzanie to nadawanie kierunku , kierowanie i kontrolowanie wysiłków grupy dla zrealizowania dowolnego celu . A. Czermiński pisze - zarządzanie przedsiębiorstwem jest to dysponowanie majątkiem przedsiębiorstwa i wyznaczanie mu celu gospodarczego . L. Krzyżanowski twierdzi natomiast , że pojęcie zarządzania powinno być odnoszone do tych właśnie rodzajów działalności , a więc , do tych organizacji , w których maszynowe nośniki działań , potężne i kosztowne , mają współcześnie dominujące znaczenie dla urzeczywistniania określonej działalności . W literaturze polskiej zarządzanie traktowane jest bardzo często jako szczególny przypadek kierowania . Encyklopedia Organizacji i Zarządzania stwierdza , że zarządzanie to działalność kierownicza polegająca na ustalaniu celów i powodowaniu ich realizacji w organizacjach podlegających zarządzającemu na podstawie własności środków produkcji i dyspozycji nimi . W nauce o organizacji i zarządzaniu tak samo powszechne jak kierowanie stosowane jest pojęcie zarządzania . W literaturze anglosaskiej bardzo często nie występuje merytoryczne zróżnicowanie tych pojęć . Stąd też w tłumaczeniach na język polski literatury amerykańskiej słowo management tłumaczone jest jako zarządzanie lub kierowanie . Kierowanie jako proces zmierzający do skoordynowania działań zespołowych w przeważającej części przypadków odbywa się w organizacjach wyposażonych w znaczne środki materialne . W takich sytuacjach proces zamierzonego oddziaływania kierowników na podwładnych odbywać się może w sposób bezpośredni poprzez przekazywanie zleceń , tworzenie klimatu wewnątrz organizacji i system nadzoru . Oddziaływanie na podwładnych może jednak odbywać się także w sposób pośredni . Głównie poprzez tworzenie materialnych i finansowych warunków pracy , formalne ustalanie zakresów uprawnień , obowiązków i odpowiedzialności , tworzenie standardów postępowania . Proces kierowania ludźmi rozpatrywany jest poprzez analizę zachowań i stwarzanie odpowiednich systemów motywacyjnych dla pracowników . Według I. Majewskiej - Opiełki kierowanie oznacza przewodzenie ludziom . Jest to zespół zachowań i postaw powodujący , że obdarzeni różnorodnymi zdolnościami ludzie dobrowolnie angażują się w proces tworzenia i realizacji celów w danej organizacji czy firmie. Pojęcie kierowania odnosić będziemy do kontekstu , który J. Zieleniewski określił jako kierowanie w węższym i szerszym znaczeniu . I tak , według J. Zieleniewskiego poprzez kierowanie w szerszym znaczeniu rozumiemy działanie zmierzające do spowodowania funkcjonowania innych rzeczy , zgodnie z celem tego , kto nimi kieruje - kierujący , natomiast przez kierowanie w węższym znaczeniu , ściślej kierowanie ludźmi , rozumiemy działanie zmierzające do spowodowania działania innych ludzi lub zgodnego z celem tego , kto nimi kieruje - kierownik . Bardziej prostą i zrozumiałą definicję tego pojęcia stworzył J. Kurnal . Dla niego kierowanie to oddziaływanie jednego obiektu - kierującego , na drugi - kierowany zmierzające do tego , aby obiekt kierowany funkcjonował w kierunku osiągnięcia postawionego przed nim celu . W podobnym kierunku w swych rozważaniach poszedł A. Stabryła - kierowanie to proces oddziaływania podmiotu kierującego ( z racji władzy organizacyjnej lub przez wymuszenie ) na obiekt kierowany , powodujący osiąganie zamierzonych celów . Zaś A. Czermiński i J. Trzciniecki wskazują na to , że pojęcie kierowania mieści w sobie elementy oddziaływania na ludzi , kształtowanie ich woli i pobudzania psychologicznego . Ich zdaniem , o specyfice kierowania decyduje fakt , że kierowany zachowuje prawo do autonomii . Podporządkowanie podwładnych stanowi istotny element kierowania . W innym miejscu wyżej wymienionym autorom kierowanie kojarzy się z bezpośrednim stosunkiem i kontaktem kierownika z kierowanym zespołem lub jego członkami . Jeszcze inaczej pojmuje pojęcie kierowania J.R. Gibb , który rozróżnia dwa terminy : kierowanie - jako funkcję procesów grupowych oraz zwierzchnictwo odnoszące się do wypełniania roli organizacyjnej , określonej przez otoczenie grupy - kierownicy , których źródło władzy znajduje się poza grupą nie sprawują faktycznie nad nią kierownictwa . Zaś H. Steinmann i G. Schreyogg podają , kierowanie to działanie , a dokładniej proces oddziaływania na ludzi podejmowany dla osiągnięcia zamierzonych celów lub zrealizowania wytyczonych zespołowi zadań . Rozpatrując pojęcie kierowanie P. Sienkiewicz podaje , że jest to projektowanie struktur , procesów rozwoju i zachowań pozwalających na osiąganie celów , jest formą walki ze sprzecznościami wewnątrz systemu działania i między nim a otoczeniem , formą łagodzenia konfliktów i sprzeczności organizacyjnych . Istotą kierowania ludźmi jest spowodowanie , by podwładni podjęli działania zgodne z intencjami przełożonego i zmierzające do wykonania przezeń przyjętego do realizacji celu Zaś jako oddziaływania informacyjno - decyzyjne aparatu zarządzającego przekazywane kanałami informacyjnymi ukształtowanymi przez stosunki organizacyjne na komórki organizacyjne sfery realnej , które powodują , że emitowane przez te komórki oddziaływania materialno - energetyczne zmierzają do osiągania celów organizacyjnych określa kierowanie L. Krzyżanowski . Na to , że kierowanie jest złożonym procesem wymagającym stosowania nie tylko bodźców materialnych i ideowo moralnych w potocznym ich rozumieniu , ale nadto szeregu różnych rozwiązań , zabiegów oraz innych sposobów oddziaływań i postępowań zmierzających do tego , aby pracownik wykonywał swe obowiązki w sposób twórczy , odnosił z pracy jak największe zadowolenie oraz by jej warunki sprzyjały rozwijaniu pozytywnych cech jego osobowości , zwraca uwagę inny autor , J. Drozdowicz . Kierowanie to nie tylko eksponowanie stanowiska - pozycji , ale również przewodzenie - umiejętne wpływanie na zachowanie pracownicze i nawiązywanie bezpośredniej współpracy na zasadach partnerstwa . O powodzeniu tak rozumianego kierowania decyduje autorytet , jaki posiada kierownik - właściciel firmy u podległego personelu . Natomiast dla Z. Pietrasińskiego pojęcie kierowania jest zbliżone do pojęcia sterowanie - wywieranie wpływu na dowolny obiekt w celu uzyskania pożądanych zmian w jego zachowaniu . Gdy obiekt sterowania nie jest maszyną lecz człowiekiem lub zbiorem osób , mówimy zwykle o kierowaniu , a dokładniej o kierowaniu ludźmi . Podsumowując J.A. Stoner i Ch. Wankel określają kierowanie jako proces planowania , organizowania , przewodzenia i kontrolowania działalności członków organizacji oraz wykorzystania wszystkich innych zasobów dla osiągnięcia ustalonych celów . Wyjaśnienie pojęcia kierowanie najbardziej trafne będzie na podstawie słownika Języka Polskiego . Tu oznacza : wytyczać drogi działania , rządzić kimś , czymś , stać na czele . Kierować pracą danego zespołu ludzi , pracami badawczymi , przedsiębiorstwem . Stanowisko kierownicze jest niezbędnym elementem w systemie komunikacji i organizacji kontroli , dlatego też uwaga badaczy zajmujących się funkcjonowaniem organizacji jest skoncentrowana na problemach władzy , przywództwa i kierowania . Te trzy wymienione pojęcia są ze sobą ściśle powiązane w procesie rzeczywistego kierowania zespołem ludzkim . Osoba , która kieruje na mocy uprawnień przyznanych jej przez organizację , jest uprawniona do wydawania poleceń . W oczach podwładnego kierownik reprezentuje organizację zarówno od strony formalnej , jak i psychologicznej . Według J. Zieleniewskiego kierownik jest to osoba powodująca działania innych ludzi tj. podporządkowanych mu pracowników lub kierowników , zgodnie z celem tego kto nimi kieruje . Interesujące wydają się być także propozycje i rozważania innych autorów . Na przykład A. Bojarski , proponuje kierowanie definiować jako nierówno ważny stosunek władzy przy wywieraniu wpływu na ludzi , a R.L. Bittel , określa kierowanie jako funkcję zarządzania wyzwalającą energię organizacji , wymagającą umiejętności komunikowania , wyczulania w motywowaniu innych oraz talentu przywódcy . W tym miejscu należy zwrócić uwagę na zazębiające się pojęcia kierowania i przywództwa . Są to dwie definicje istniejące równolegle do siebie będące od siebie współzależne . Według Słownika Języka Polskiego przywódca to człowiek , który przewodzi innymi , kieruje i dowodzi . Zdaniem F. Kasta i J. Krosenzweiga przywództwo jest częścią procesu kierowania . Ich zdaniem zarządzający winien planować , organizować itd. , podczas gdy przywódca ma jedynie doprowadzić do tego aby ludzie podążali za nim. Z kolei K. Doktor prezentuje stanowisko , że termin kierowanie sugeruje przywództwo .Kierowanie jest to dla niego proces podejmowania decyzji pewnego szczebla organizacyjnego definicyjnie zastrzeżony dla nominalnych zwierzchników i dozoru . Autor ujmuje przywództwo jako szczególny typ władzy charakterystyczny dla formacji nielegalnych i mających źródło w dobrowolnym podporządkowaniu się zwierzchnikowi na podstawie jego cech osobistych . Podobnie Z. Izdebski i J. Turdej zaliczyli przywództwo do relacji pracujących ludzi funkcjonowania technicznego systemu przedsiębiorstwa i operacji administracyjno - ekonomicznych . Zaś M. Kostera i S. Kownacki pojęcie przywództwa definiują następująco : przywództwo jest oddziaływaniem na zachowania innych . Jest to rodzaj społecznego wpływu na , który pojawia się wówczas , gdy jedna osoba - przywódca - jest zdolna do powodowania pożądanego przez siebie zachowania kogoś innego , kto ulega mu z powodu więzi jaka ich łączy , z powodu społecznego stosunku , jaki zachodzi między nimi . Powiemy , że przywódca ma w konkretnej grupie społecznej - lub u konkretnej osoby - autorytet , władzę , którą inni dobrowolnie akceptują . W organizacji nieformalnej przewodzenie to powodowanie , aby coś było zrobione przez innych . Przywódca to ten kto w danej sytuacji przewodzi . Słowo przywództwo ma , pisze C.L. Shartle - wiele różnych interpretacji . Niektórzy stosują je tak , że obejmuje prawie wszystkie czynności nadzoru lub administracji . u tego autora jest ono ograniczone do czynności ludzkich . J.A. Stoner , R.E. Freeman i D.R. Gilbert twierdzą , że przywództwo to proces kierowania i wpływania na działalność członków grupy lub całej organizacji , związaną z wykonywaniem zadań . Według F. Kasta i J. Rosenzweiga zarządzający powinien planować , organizować itd. , podczas gdy przywódca ma jedynie doprowadzić do tego , aby ludzie podążali za nim . Przywództwo polega więc na tworzeniu stanów emocjonalnych uczestników organizacji , skłaniających ich do zaangażowanego realizowania celu wraz z przywódcą , który on sformułował i do osiągnięcia którego ich pociąga siłą swojego oddziaływania . Pewien wybitny wykładowca wygłosił w 1934 roku następujące zdanie na temat przywództwa : „Jest faktem , że niektórzy ludzie mają wrodzoną wyższość , która zapewnia im dominujący wpływ na ich współczesnych i w sposób bezbłędny nadaje im przywódcze piętno.” Od niepamiętnych czasów ludzie starali się zrozumieć to naturalne zjawisko przywództwa . Co powoduje , że dana osoba wywiera wpływ na innych ? W koncepcji tradycyjnej , jeśli ktoś pojawia się w grupie jako przywódca , jest to wynikiem posiadania przez niego pewnych cech . Pogląd ten został odrzucony przez uczonych . Zwracają oni uwagę na brak zgody wśród badaczy co do istoty owych wyróżniających cech przywódczych . Taka koncepcja przywództwa jest ponadto niezgodna z ich założeniami dotyczącymi demokracji . Niektórzy naukowcy przyznają , że przywódcy istotnie odznaczają się cechami , których od nich oczekują lub wymagają ich zespoły robocze . Większość ludzi wyznaje pogląd , że przywództwo wiąże się z osobowością . W wielu publikacjach pojęcie kierowanie i zarządzanie jest definiowane w sposób wieloznaczny . Niektórzy autorzy odnoszą je do takich terminów jak administrowanie , rządzenie , dowodzenie , sterowanie itd. Definicje te są niespójne i zbyt ogólne . Wydaje się , że u podstaw takiego postrzegania terminu w literaturze , wśród autorów brak jest zgodności , co do przyjmowania jednolitych kryteriów dla określania czynności wykonywanych przez kierowników . Kierownicy zaś działają w różnych organizacjach , przy pomocy różnych form i środków oddziaływania , określonych przez normy kulturowe i prawne w różnych okresach rozwoju gospodarki i nauki . BIBLIOGRAFIA : Bartkowiak G. „Psychologia zarządzania” AE Poznań 1995 Bednarski A. „Zarys teorii organizacji i zarządzania” TNOiK Toruń 1998 Buczowski L. „Metody pracy kierowniczej” PWE Warszawa 1977 Czermiński A., Czerska M., Nogalski B., Rutka R. „Organizacje i zarządzanie” Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego Gdańsk 1994 Doktór K. „Socjologiczne problemy kierowania i zarządzania przedsiębiorstwem w Polsce” UŚ Katowice 1983 Drucker P.F. „Innowacje i przedsiębiorczość” Warszawa 1992 Hingston P. „Wielka księga marketingu” Kraków 1992 Koźmiński A.K. „Współczesne teorie zarządzania” Warszawa 1987 Majewska - Opiełka I. „Umysł lidera” Medium Warszawa 1998 Martyniak Z. „Prekursorzy nauki organizacji i zarządzania” Warszawa 1989 Nickels W.G. „Zrozumieć biznes” Wydawnictwo Bellona 1995 Obłój K. „Mikroszkółka zarządzania”. PWE Warszawa 1994 Penc J. „Strategie zarządzania” WPSB Kraków 1998 Penc J. „Zarządzanie dla przyszłości - twórcze kierowanie firmą” WPSB Kraków 1998 „Praktyka kierowania” pod redakcją D.M.Stewart PWE Warszawa 1994 Steinmann H., Schreyogg G. „Zarządzanie” Wrocław 1992 „Strategie w biznesie” pod redakcją K. Sedlaka WPSB Kraków 1993 Stoner A.F., Freeman R.E. „Kierowanie” PWE Warszawa 2001 Zieleniewski J. „Organizacja zespołów ludzkich”. PWN Warszawa 1965